Дванаесет студентски трудови од четири универзитетски институции ги здружија младите истражувачи од Македонија, Грција и Албанија на тридневна научна конференција во Претор. Собирот, организиран од НУ Завод и музеј Битола преку европскиот проект ACT4PRESPA, отвори директна прекугранична дебата за заштита на загрозеното културно и природно наследство на Преспанскиот Регион. Настанот покажа како академската соработка меѓу Скопје, Корча и Солун создава конкретни решенија за одржлив развој на пограничните заедници.
Истражувачкиот фокус на студентите опфати широк спектар на локални теми. Младите автори презентираа анализи за традиционалните носии, локалните обичаи, колективната меморија, но и за состојбата со манастирските комплекси и архитектонското наследство.
Преку отворени дебати, учесниците ги соочија теоретските знаења со реалните еколошки и просторни предизвици на теренот. Главниот заклучок од научните сесии беше дека заштитата на природата и автентичната архитектура мора да се третира како активен ресурс за одржлив туризам, а не како пасивен музејски експонат.
Академскиот дијалог се пресели директно на терен со посета на селото Љубојно, кое има статус на заштитена споменичка целина. Студентите на лице место ги мапираа автентичните архитектонски структури и разговараа за практичните модели за нивна конзервација и соодветна туристичка валоризација.
Координаторката на проектот ACT4PRESPA, д-р Мери Стојанова, образложи зошто оваа прекугранична перспектива е клучна за иднината на Преспа:
„Преспа не е само географски простор, туку жив сведок на времето, во кој природата и културата со векови се испреплетуваат. Преку оваа конференција им обезбедивме простор на младите истражувачи да ги согледаат овие вредности од нивна, современа перспектива и поттикнавме нови идеи и иницијативи за заштита и промоција на културното наследство.“
На конференцијата работеа студенти и ментори од Институтот за етнологија и антропологија при ПМФ Скопје, Институтот за заштита на архитектонското наследство при Архитектонскиот факултет во Скопје, Универзитетот „Фан С. Ноли“ од Корча и Одделот за балкански, словенски и ориентални студии при Универзитетот на Македонија од Солун.
На отворањето се обратија директорката на НУ Завод и музеј – Битола, Маргарета Спасов, и проектната менаџерка во УНДП во рамките на програмата „ЕУ за Преспа“, Маријана Милевска. Иницијативата потврди дека заедничките регионални проблеми бараат постојана координација меѓу младите научници од трите држави.
Состанокот во Претор ја постави основата за нови заеднички теренски истражувања и практични проекти кои ќе продолжат да го поврзуваат целиот пограничен појас.
