Околу 49.000 мигранти преминале од Мароко во шпанската северноафриканска територија Сеута во последните 24 часа, според првичната проценка на шпанското Министерство за внатрешни работи.

Меѓу нив има и стотици деца, од кои дел тргнале на опасниот пат без знаење на родителите. Бројот на загинати при обидот за премин се зголемува. Локални извори наведуваат дека многумина се удавиле, додека други настрадале во стампедо.

Шпанија испрати дополнителни полициски и воени сили во Сеута, град со околу 85.000 жители, кој сега се соочува со преполнети прифатни центри и илјадници луѓе на улиците.

Шпанскиот премиер Педро Санчез денеска пристигна во Сеута и најави привремен центар за регистрација и тријажа на мигрантите, како и забрзано враќање на оние кои немаат право да останат во Шпанија.

Масовниот премин го поврза со неодамнешната пресуда на Врховниот суд за мигрантите кои во Сеута и Мелиља се обидуваат да влезат по морски пат, тврдејќи дека нејзиното погрешно толкување брзо се проширило преку криумчарските мрежи.

Што е Сеута?

Сеута во медиумите најчесто се опишува како шпанска енклава во Северна Африка. Тоа не е целосно погрешно, но географски попрецизно би било да се нарече шпанска ексклава и полуенклава.

Ексклава е дел од држава кој е одвоен од нејзината главна територија со територија на друга држава или со море. Сеута ѝ припаѓа на Шпанија, но од шпанското копно ја дели Гибралтарскиот Проток, па затоа е ексклава.

Вистинска енклава би била територија целосно опкружена со друга држава. Сеута од една страна граничи со Мароко, а од друга излегува на Средоземното Море. Затоа попрецизно е да се нарече полуенклава, односно територија која копнено е опкружена со друга држава, но има излез на море.

Дали Сеута е дел од Европа и Европската Унија?

Географски, Сеута не е во Европа, туку во Африка. Но, политички и правно таа е автономен шпански град и составен дел од Шпанија, а со тоа и од Европската Унија.

Во Сеута важат шпанските закони, еврото е официјална валута, а жителите учествуваат на шпанските и европските избори. Градот има околу 84.000 жители, меѓу кои има христијани, муслимани, Евреи и хиндуси.

Сеута е и дел од Шенген-зоната, иако за неа важат одредени посебни правила. Границата меѓу Сеута и Мароко е надворешна граница на Шенген, додека при патување од Сеута кон шпанското копно може да се спроведуваат дополнителни проверки.

Градот не е дел од царинската територија на Европската Унија, ниту таму се применува шпанскиот ДДВ. Наместо тоа, постои посебен локален даночен систем, поради што стоката меѓу Сеута и континентална Шпанија се третира поинаку од стоката што се движи во остатокот од земјата.

Зошто Сеута ѝ припаѓа на Шпанија?

Португалија ја освоила Сеута во 1415 година. Откако португалската и шпанската круна кон крајот на 16 век се нашле под ист владетел, Сеута останала поврзана со Шпанија. Португалија формално ја признала шпанската власт над градот со Лисабонскиот договор од 1668 година.

Сеута во 1995 година доби статус на автономен град. Шпанија ја смета за составен дел од својата територија, како и секој друг град во земјата.

Мароко, сепак, полага право на Сеута и на околу 400 километри оддалечената Мелиља. Рабат ги смета за остатоци од европската колонијална власт на африканскиот континент. Шпанија ја отфрла таквата споредба и нагласува дека двата града со векови се дел од нејзината територија.

Зошто мигрантите се обидуваат да влезат токму во Сеута?

Сеута и Мелиља се единствените копнени граници на Европската Унија со Африка. Лице кое ќе ја премине границата од Мароко во Сеута физички влегува на шпанска територија и во Европската Унија.

Затоа двата града со години се цел на мигранти од Мароко, други земји од Северна Африка и од супсахарска Африка. Некои прескокнуваат високи гранични огради, други се обидуваат да преминат скриени во возила, а многумина пливаат околу бранобранот што ги раздвојува шпанската и мароканската страна.

Но, влезот во Сеута не значи автоматски дека лицето може слободно да продолжи кон Мадрид, Барселона или кон остатокот од Европа.

Мигрантите се регистрираат, а дел од нив се сместуваат во прифатни центри. Тие можат да побараат азил, да бидат преместени на шпанското копно или да бидат вратени во земјата од која дошле, во зависност од нивниот статус и поединечната постапка.

Зошто сега одеднаш тргнаа десетици илјади луѓе?

Целосно објаснување засега нема. Шпанските власти и меѓународните агенции наведуваат дека сè уште не е јасно што предизвикало толку голем и координиран бран премини.

Непосредната причина бил ненадејниот прекин или сериозното слабеење на мароканската контрола на границата. Снимките покажуваат дека илјадници луѓе речиси истовремено тргнале кон Сеута, минувајќи покрај брегот, пливајќи околу бранобранот или влегувајќи низ слабо надгледувани делови од границата.

Таков број луѓе тешко би можел да премине во неколку часа доколку мароканските сили ја надгледувале границата на вообичаениот начин.

Односите меѓу Мадрид и Рабат се смирија откако Шпанија во 2022 година го поддржа мароканскиот предлог за автономија на Западна Сахара. Денешниот масовен премин затоа повторно поттикна шпекулации дека Рабат сака да испрати политичка порака до Мадрид, но за тоа засега нема јавно објавен цврст доказ.

Дел од коментаторите го поврзуваат преминот и со неодамнешната посета на шпанскиот премиер Педро Санчез на Алжир, главниот регионален ривал на Мароко. Сепак, засега не е потврдено дека токму таа посета ја предизвикала кризата.

Дали е важна пресудата на шпанскиот Врховен суд?

Можно е да придонела за зголемување на бројот на обиди за премин.

Шпанскиот Врховен суд на почетокот на јули пресудил дека постапката на непосредно враќање на границата не може автоматски да се применува врз луѓе кои во Сеута влегуваат пливајќи.

Според пресудата, таквата постапка се однесува на лица кои ги преминале физичките гранични пречки, како што се оградите.

По пресудата, бројот на луѓе кои се обидувале да допливаат до Сеута силно се зголемил. Во неделата пред најновиот масовен премин во градот пристигнале повеќе од илјада луѓе.

Тоа можело да го прошири уверувањето дека влезот по морски пат е полесен и дека по пристигнувањето нема веднаш да следи враќање.

Но, пресудата сама по себе не објаснува како десетици илјади луѓе речиси истовремено успеале да ја преминат границата без сериозен отпор од мароканските сили.

Дали мигрантите тргнале поради шпанската политика?

Шпанската десница тврди дека поблагата миграциска политика на Санчез создала „привлечен фактор“. Владата во последните години овозможуваше легализација на престојот на дел од странците кои подолго време живеат и работат во Шпанија без документи.

Но, таквите мерки не значат дека лице кое сега ќе влезе во Сеута автоматски ќе добие престој, државјанство или право да замине на шпанското копно.

Експертите предупредуваат дека политичката одлука за регулирање на статусот на луѓе кои веќе живеат во Шпанија не може директно да се изедначи со дозвола за нови нелегални влегувања.

Поверојатно е дека се споиле повеќе фактори: гласини дека границата е отворена, информации што брзо се прошириле на социјалните мрежи, пресудата за забрането непосредно враќање на луѓе кои влегуваат пливајќи, слабата мароканска контрола и долгогодишната желба на бројни млади Мароканци, поради сиромаштија и недостиг на перспектива, да заминат во Европа.

Што се случува со луѓето кои влегле во Сеута?

Сеута нема капацитет за прифаќање десетици илјади луѓе. Бројот на пристигнати за само еден ден изнесува речиси половина од вкупниот број жители на градот.

Многумина спиеле во паркови, на улици и покрај плажите. Дел од нив почнале доброволно да се враќаат во Мароко, бидејќи не можеле да најдат храна ниту сместување.

Шпанската војска и полиција ги насочувале кон граничниот премин и кон бранобранот преку кој се враќале назад.

Шпанија и Мароко најавија забрзување на враќањата. Сепак, секое лице има право да побара меѓународна заштита, а постапувањето со малолетници подлежи на посебни правила.

Токму капацитетите за прифаќање деца без придружба биле преоптоварени уште пред најновиот бран.

Дали влезот во Сеута значи и влез во остатокот од Европа?

Правно, влезот во Сеута е влез на шпанска територија и во Европската Унија. Но, тоа не значи дека лицето може веднаш да се качи на траект и да замине кон шпанското копно.

Патниците кои заминуваат од Сеута кон остатокот од Шпанија минуваат низ дополнителни проверки. Мигрантите без документи најчесто остануваат во Сеута додека не се утврдат нивниот идентитет и правен статус.

Затоа тврдењето дека сите кои влегле во Сеута автоматски ќе продолжат кон Франција, Германија или други европски држави не е точно.

Сепак, размерите на пристигнувањето предизвикаа загриженост и во други членки на Европската Унија, па Франција најави засилени контроли на границата со Шпанија.