Македонија во 2027 треба да врати долгови од 2 милијарди евра – парите ќе ги бара со нови задолжувања

Во 2027 година државата ќе треба да обезбеди 124,6 милијарди денари, односно околу две милијарди евра, за отплата и рефинансирање на постојните долгови. Истовремено, во буџетот ќе недостигаат уште 45 милијарди денари за покривање на планираните расходи.

Македонија влегува во 2027 година со две големи финансиски обврски. Првата е да го финансира редовното работење на државата, од исплатата на плати и пензии до функционирањето на институциите и реализацијата на јавните инвестиции. Втората е да ги обезбеди парите за враќање на долговите што доспеваат во текот на годината.

Според Предлог-буџетот за 2027 година, приходите се планирани на 395,4 милијарди денари, додека расходите достигнуваат 440,4 милијарди денари. Разликата од 45 милијарди денари, или околу 732 милиони евра, треба да биде покриена со финансирање, главно преку задолжување.

Но овие 45 милијарди не се единствениот финансиски предизвик.

Во 2027 година доспеваат и значителни обврски по постојниот долг. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска во собраниската расправа наведе износ од 124,6 милијарди денари. Во него е вклучен и голем обем краткорочни државни хартии од вредност што треба да се рефинансираат.

Ова значи дека државата ќе мора истовремено да обезбедува средства за тековниот буџетски дефицит и за враќање или обновување на претходните задолжувања.

Две милијарди евра обврски: Што точно треба да се врати?

Од вкупните 124,6 милијарди денари што доспеваат, 46,5 милијарди денари се обврски кон странски кредитори и инвеститори.

Најголемата јасно идентификувана поединечна обврска е еврообврзницата од 500 милиони евра издадена во 2023 година, чија главнина доспева за отплата во 2027 година.

Друг значаен дел од обврските се поврзани со домашниот пазар на државни хартии од вредност.

Посебно треба да се разграничи износот од 60 милијарди денари за едногодишни државни хартии од вредност. Овие краткорочни инструменти доспеваат за отплата, а државата планира повторно да позајмува преку ист механизам.

Тоа е рефинансирање, односно обновување на долгот, а не нужно трајно зголемување на задолженоста за целиот износ. Но сепак претставува обврска што мора навремено да се финансира.

Еврообврзница од 500 милиони евра: Долг од 2023 година што стигнува за наплата

Една од најголемите финансиски обврски во 2027 година произлегува од задолжувањето реализирано во март 2023 година.

Тогаш Македонија ја издаде деветтата еврообврзница на меѓународниот пазар на капитал, во вредност од 500 милиони евра.

Средствата биле дел од финансиската конструкција за покривање на буџетските потреби и сервисирање на постојните обврски.

Четири години подоцна, целата главнина од 500 милиони евра доаѓа за отплата.

Министерството за финансии уште во фискалните документи од 2023 година предвидело дека во 2027 година ќе бидат потребни поголеми финансиски средства токму поради доспевањето на оваа еврообврзница.

Ова е вообичаена карактеристика на еврообврзниците: државата плаќа камата во текот на нивното траење, а главнината најчесто ја враќа при доспевањето.

За да ја исплати еврообврзницата, државата може да употреби расположливи средства или да обезбеди ново финансирање. Во предлогот за 2027 година се предвидува значително задолжување во странство.

Така, дел од товарот на старото задолжување може да биде префрлен во следните години, под нови услови и со нови каматни стапки.

Од каде Владата планира да ги обезбеди парите?

Според образложението на министерката за финансии, за покривање на дефицитот и обврските што доспеваат во 2027 година се планираат три главни извори на задолжување.

Во странство се планираат 86,8 милијарди денари нови задолжувања, односно околу 1,41 милијарда евра.

На домашниот пазар се предвидуваат 36,3 милијарди денари задолжување, како и дополнителни 60 милијарди денари преку краткорочни државни хартии од вредност.

Вкупно, трите наведени извори изнесуваат 183,1 милијарда денари бруто-задолжување. Тоа не е исто што и нето-зголемување на јавниот долг, затоа што со дел од средствата ќе се отплаќаат постојни обврски.

Исто така, овие износи не треба механички да се собираат со каматите или да се претставуваат како нови расходи над буџетските 440,4 милијарди денари.

Но финансиската зависност од ново задолжување е очигледна. Владата планира значаен дел од старите обврски да ги затвори со средства што допрва треба да ги обезбеди од кредитори и инвеститори.

Каматите ќе чинат повеќе од еден милион евра дневно

Покрај отплатата на главнината, задолжувањето има уште една цена — каматата.

За 2027 година се предвидени околу 24,9 милијарди денари за каматни плаќања, или приближно 405 милиони евра годишно.

Во споредба со ребалансот за 2026 година, кога за камати беа предвидени околу 21,1 милијарда денари, тоа претставува зголемување од приближно 18 проценти.

Ваквиот раст има непосредно буџетско значење: поголемиот дел од приходите што државата ги собира мора однапред да се резервира за обврски преземени во претходните години.

Сепак, високите камати сами по себе не докажуваат дека задолжувањето било неоправдано. За таква оценка мора да се разгледаат условите на кредитите, намената на средствата и економските ефекти што ги создале.

За инвестиции 663 милиони евра, за камати 405 милиони

Во Предлог-буџетот за 2027 година капиталните расходи се планирани на 40,8 милијарди денари, или околу 663 милиони евра.

За камати ќе бидат потребни приближно 61 процент од износот предвиден за капитални инвестиции.

Ова не значи дека средствата за камати можат едноставно да се пренаменат за патишта, училишта или болници. Но споредбата покажува колкав дел од финансискиот простор за нови јавни проекти е еквивалентен на цената на претходните задолжувања.

Токму поради тоа, оценката за развојниот карактер на Буџетот за 2027 година не зависи само од висината на капиталните расходи, туку и од нивната реализација.

Доколку инвестициите останат делумно неискористени, а каматите мора да се платат во целост, задолжувањето ќе продолжи да создава сигурен трошок без планираниот развоен ефект да биде целосно остварен.

Јавниот долг е над половина од годишниот БДП

Според податоците што ги презентираше министерката за финансии, на 30 септември 2026 година јавниот долг изнесувал 56,6 проценти од бруто-домашниот производ. Република

Тоа значи дека државата и јавниот сектор влегуваат во новата буџетска година со значителни акумулирани обврски.

Сепак, самата висина на јавниот долг не е доволна за оценка на неговата одржливост. Важни се валутата во која е деноминиран, роковите на отплата, фиксните или променливите каматни стапки и можноста државата редовно да ги исполнува обврските.

Дополнителен фактор е движењето на економијата. Доколку БДП и буџетските приходи растат побрзо од долгот, неговиот релативен товар може да се намалува. Ако расходите за камати и новите задолжувања растат побрзо, фискалниот простор се стеснува.

Што треба да одговори Министерството за финансии?

Пред усвојувањето на Буџетот за 2027 година, потребни се појасни информации за конкретните обврски и нивното финансирање.

Особено важно е Министерството да објави детална структура на долговите што доспеваат, со наведување на кредиторите, датумите на отплата и износите по поединечни инструменти.

Потребно е и да се објасни колкав дел од новото задолжување ќе биде искористен за враќање на постојните долгови, а колкав за финансирање на буџетскиот дефицит и инвестициите.

Јавноста треба да знае и дали задолжувањето во странство од 86,8 милијарди денари ќе биде реализирано преку една или повеќе еврообврзници, кредити од меѓународни финансиски институции или комбинација од различни извори.

Најважно, треба да бидат прикажани очекуваните каматни стапки, роковите на отплата и ефектите врз задолженоста во следните години.

Без овие податоци тешко може целосно да се оцени дали финансиската конструкција за 2027 година е долгорочно поволна.

Одговорот е ново задолжување, но вистинското прашање е по која цена

Предлог-буџетот за 2027 година покажува дека Македонија ќе продолжи да се потпира на домашните и меѓународните финансиски пазари за сервисирање на постојните обврски и покривање на планираниот дефицит.

Владата предвидува намалување на дефицитот од 4,1 на 3,5 проценти од БДП и го претставува буџетот како чекор кон постепена фискална консолидација.

Но, истовремено, расходите за камати растат, а во 2027 година доспева и еврообврзницата од половина милијарда евра.


Македонија ќе има на располагање повеќе механизми за финансирање, но секој од нив носи цена и идни обврски.

е-Трн да боцка во твојот инбокс