Македонија во 2025 година испуштила 3.046 милиони кубни метри отпадни води, но пречистила само 629 милиони кубни метри. Тоа значи дека од вкупно испуштените води, само 20,6 отсто поминале низ процес на пречистување.

Во време кога светот сè погласно предупредува дека водата станува новата глобална криза, домашните бројки покажуваат дека земјата сè уште има сериозен проблем со заштитата на водните ресурси. Водата се користи, се испушта, но премалку се враќа во природата како пречистена и безбедна.

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека деловните субјекти во 2025 година зафатиле 6.067 милиони кубни метри вода. Од нив, 3.096 милиони кубни метри биле користени, а 3.046 милиони кубни метри завршиле како испуштени води.

Македонија користи помалку вода, но пречистува премалку

Вкупното количество зафатена вода во 2025 година е намалено за 11,3 отсто во однос на 2024 година. Намалување има и кај користената вода, која изнесува 3.096 милиони кубни метри, односно 10,6 отсто помалку од претходната година.

Но, проблемот не е само колку вода се користи. Проблемот е што се случува со неа потоа.

Од вкупно испуштените 3.046 милиони кубни метри отпадни води, пречистени се само 629 милиони кубни метри. Тоа е 20,6 отсто, односно помалку од една четвртина од испуштената вода.

Најголемиот дел од водата во земјата доаѓа од површински извори, 49,7 отсто, што дополнително ја отвора темата за тоа колку се заштитени реките, езерата и водните екосистеми од загадување.

Енергетиката е најголемиот корисник и најголемиот испуштач

Најголем дел од зафатената вода, дури 99 отсто, отпаѓа на секторот за снабдување со електрична енергија, гас, пареа и климатизација. Истиот сектор е убедливо најголем корисник на вода, со 3.033 милиони кубни метри од вкупно користените 3.096 милиони.

Овој сектор е и најголемиот извор на испуштени отпадни води. Во 2025 година од снабдувањето со електрична енергија, гас и пареа биле испуштени 3.021 милиони кубни метри отпадни води, од кои 624 милиони биле пречистени.

Кај останатите дејности, количините се значително помали. Преработувачката индустрија испуштила 14 милиони кубни метри отпадни води, од кои пречистени биле 2 милиона. Рударството испуштило 2 милиона кубни метри и исто толку пречистило.

Земјоделството испуштило 2 милиона кубни метри отпадни води без регистрирано пречистување. Снабдувањето со вода и управувањето со отпад испуштило 4 милиони кубни метри, а градежништвото 2 милиона, исто така без регистрирано пречистување.

Водата повеќе не е само еколошко прашање

Овие податоци доаѓаат во момент кога водата сè повеќе се третира како едно од најважните економски, безбедносни и климатски прашања на 21 век.

Ако нафтата го обликуваше геополитичкиот поредок на 20 век, водата сè повеќе станува ресурс околу кој ќе се мерат економската стабилност, здравјето на населението, земјоделството, индустријата и отпорноста на државите.

Глобалните проценки предупредуваат дека до 2030 година побарувачката за свежа вода може да ја надмине понудата за 40 отсто. Тоа значи дека светот влегува во период во кој водата нема да биде само прашање на пристап, туку и прашање на политичка одлука, инфраструктура, технологија и праведна распределба.

Климатските промени веќе ја менуваат сликата. На едни места има премногу вода, преку поплави и екстремни врнежи, а на други премалку, преку суши, пресушени реки и намалено земјоделско производство. Во сè поголем број случаи, водата ја има, но е премногу загадена за безбедна употреба.

Светот влегува во економија на вода

Водата одамна не е само природен ресурс што се подразбира. Таа станува дел од глобална економија во која инфраструктурата, пречистувањето, рециклирањето и управувањето со водните права ќе имаат сè поголема вредност.

Технолошкиот сектор е еден од новите големи потрошувачи. Производството на чипови бара огромни количини ултрачиста вода, а центрите за податоци, кои се основа на дигиталната економија и вештачката интелигенција, трошат сè повеќе вода за ладење и работа.

Земјоделството, пак, останува најголемиот глобален потрошувач на вода. Тоа значи дека секоја водна криза брзо станува и криза на храна, цени, снабдување и социјална стабилност.

Во таков контекст, прашањето за отпадните води во Македонија не е споредна статистика. Тоа е показател колку државата е подготвена за време во кое водата ќе биде сè поскапа, сè понедостапна и сè поважна за економијата и здравјето на граѓаните.

Нема замена за водата

Податоците за 2025 година покажуваат дека Македонија користи огромни количини вода, но пречистува само мал дел од она што го испушта. Тоа отвора прашања за инвестициите во пречистителни станици, индустриската одговорност, контролата на загадувањето и долгорочното управување со водните ресурси.

Во време кога светот предупредува на недостиг, Македонија не може да си дозволи водата да ја третира како ресурс без крај. Особено не кога најголемиот дел од отпадните води се враќаат во животната средина без пречистување.

Затоа ова не е само тема за екологија. Ова е тема за јавно здравје, економија, енергетика, земјоделство и иднината на земјата.

Зашто за разлика од нафтата, гасот или струјата, за водата нема вистинска замена.