Европа брзо ја зголемува употребата на енергијата од ветерот, но со тоа се отвора и едно непријатно прашање: колку птици навистина страдаат од морските ветерници? Одговорот досега бил тешко да се добие.

Милиони птици секоја пролет и есен го преминуваат Северното Море за време на миграцијата, а голем дел од нив летаат ноќе. На отворено море, во темнина и често во магла или дожд, директното набљудување на евентуалните судири со турбините е исклучително тешко. Сега научниците тестираат технологија која може да го промени тоа.

Во едногодишно пилот-истражување, 16 термални камери биле поставени на една ветерна турбина во ветерниот парк Hollandse Kust Zuid, во холандскиот дел од Северното Море. Камерите работеле 24 часа дневно, а снимките биле анализирани со помош на вештачка интелигенција.

Така истражувачите можеле да ги следат движењата на птиците и лилјаците и во целосен мрак, но и во услови на намалена видливост.

Што откриле камерите?

За речиси една година, во која биле опфатени и пролетната и есенската миграција, системот регистрирал 22 можни судири со птици. Од нив, два биле потврдени, а еден бил оценет како многу веројатен. Но, бројката не треба да се толкува како доказ дека морските ветерници убиваат само неколку птици.

Истражувањето било првенствено дизајнирано за да се тестира технологијата во реални услови на море, а не за да се пресмета вкупниот број на птици што гинат од сите морски ветерници. Една турбина не може да претставува цела ветерна централа, а уште помалку сите ветерни паркови во Северното Море.

Токму затоа истражувачите сметаат дека најголемата вредност на студијата е во начинот на мерење. Досега проценките за судири на птици со морски турбини во голема мера се темелеле на теоретски модели. На море, телата на птиците често паѓаат во водата и практично е невозможно да се пронајдат и пребројат.

Термалните камери овозможуваат директно следење на летот и евентуалниот судир.

Миграцијата е најголемиот тест

Проблемот е особено важен за време на сезонските миграции. Птиците може да се движат на огромни растојанија и да поминуваат низ области каде што се изградени или планирани нови ветерни паркови. Истражувањето било спроведено од компанијата Vattenfall во соработка со Wildlife Imaging Systems и Универзитетот и истражувачкиот центар Вагенинген во Холандија.

„Заштитата на биодиверзитетот е важен дел од енергетската транзиција“, вели Карен Кријгсвелд, истражувачка по екологија на птици од Вагенинген. Според неа, на копно веќе постои значително знаење за тоа кога и зошто птиците се судираат со турбините и кои видови се најранливи. Сега е потребно истото знаење да се развие и за морските ветерни паркови.

Други истражувања покажуваат дека повеќето птици ги избегнуваат турбините

Новото истражување не е единственото кое користи технологија за следење на птиците. Во претходна студија во Германија биле анализирани повеќе од четири милиони движења на птици во период од година и половина, со комбинација од радар и камери поддржани со AI.

Според резултатите, повеќе од 99,8 отсто од миграторните птици сигурно ги избегнувале ветерните турбини. Во уште едно истражување на Vattenfall, спроведено во близина на Абердин во Шкотска, биле анализирани 2.007 летачки траектории во близина на една турбина во период од 19 месеци. Не бил регистриран ниту еден судир.

Но, и овие резултати треба да се гледаат во контекст. Однесувањето на птиците може да варира во зависност од видот, временските услови, локацијата, сезоната и конкретниот ветерен парк.

Како да се заштитат птиците?

Заштитниците на природата предупредуваат дека дури и кога директните судири се релативно малку, ризикот не треба да се игнорира, особено за видовите чија бројност веќе опаѓа. Една од мерките што се испитуваат е зголемување на видливоста на турбините. На ветерниот парк Смола во Норвешка, на пример, едно перо на секоја од 68-те турбини било обоено со црна боја. Истражувачите пријавиле намалување на регистрираните угинувања на птици од 11 на шест во периодите што ги споредувале.

Но, и ваквите мерки имаат отворени прашања. Ако птиците намерно ги избегнуваат ветерниците и мораат да летаат подолги маршрути, тоа може да значи дополнителен трошок на енергија, особено за миграторните видови.

Затоа една од најважните мерки е внимателното планирање на локациите – подалеку од чувствителни живеалишта и главни миграторни коридори. А технологиите како термални камери, радар и вештачка интелигенција можат да помогнат да се утврди каде ризикот е најголем.

Енергетската транзиција затоа не се сведува само на прашањето колку електрична енергија може да произведе една ветерница. Прашањето е и како да се произведува чиста енергија без непотребно да се создава нов притисок врз екосистемите. А за да се донесат такви одлуки, прво треба да знаеме што навистина се случува над и околу турбините.