Некои приказни ги забораваме. Забораваме делови од заплетот, редоследот на песните, па дури и имињата на ликовите. Но чувството што ни го оставиле останува многу подолго. За генерации деца, Disney филмовите биле дел од растењето. Истражување на Универзитетот SWPS во Полска покажува дека 84 отсто од возрасните Полјаци редовно гледале Disney филмови и анимации како деца, а 82 отсто и денес чувствуваат посебна приврзаност кон нив.

Но, според истражувањето, тоа не е само носталгија. Disney приказните се поврзуваат со вредности кои продолжуваат да имаат значење и во зрелоста. Најчесто споменувани се пријателството и лојалноста – 46 отсто од испитаниците ги поврзуваат токму со Disney приказните. Следуваат победата на доброто над злото со 43 отсто, надминувањето тешкотии со 32 отсто и семејството со 31 отсто.

Парите, славата, престижот и потребата да се биде најдобар не се меѓу вредностите кои најчесто се поврзуваат со Disney. Наместо тоа, овие приказни за возрасните повеќе значат односи со другите, добрина, личен развој, лојалност и одговорност.

Со други зборови, можеби не е толку важно што ќе постигнеме, туку со кого ќе го споделиме животот и какви луѓе ќе бидеме.

Во Disney приказните, хероите речиси никогаш не успеваат сами. Тука се пријателите, семејството, а понекогаш и сосема неочекуваните сојузници кои им помагаат кога е најтешко. Затоа не изненадува што пријателството и лојалноста се меѓу вредностите најсилно поврзани со овие приказни.

Истражувањето покажува дека 89 отсто од испитаниците сметаат дека е важна добрината кон другите, а исто толкав процент ја вреднуваат автентичноста – можноста човек да биде свој. Храброста е важна за 87 отсто, семејството за 86 отсто, а 84 отсто веруваат дека љубовта може да помогне во надминувањето на тешкотиите.

Разликите меѓу генерациите постојат, но не се драматични. Токму тоа може да објасни зошто Disney продолжува да функционира како своевиден заеднички јазик за луѓе кои растеле во сосема различни периоди. Ликовите се менуваат, приказните се менуваат, но потребата за блискост, пријателство и чувство дека не сме сами останува.

Истите приказни, различни генерации

Тоа што различните генерации ги делат основните вредности не значи дека ги читаат Disney приказните на ист начин. За бејби-бумерите, родени меѓу 1945 и 1965 година, особено силна е идејата дека светот треба да има јасни правила. Дури 54 отсто од нив ја издвојуваат победата на доброто над злото како вредност што ја препознаваат во Disney приказните.

Кај оваа генерација се издвојуваат и чесноста, надежта, истрајноста и вербата во правдата.

Генерацијата X, родена меѓу 1965 и 1980 година, почесто ги поврзува Disney приказните со одговорноста, созревањето и справувањето со тешкотиите. За 74 отсто од испитаниците од оваа генерација, Disney воедно претставувал и своевиден прозорец кон западниот свет.

Кај миленијалците, родени меѓу 1980 и 1995 година, поголем акцент се става на автентичноста, прифаќањето и слободата животот да се живее според сопствени правила. Ликови како Мулан, Елса и Вајана не се обидуваат едноставно да ги исполнат очекувањата на другите. Нивните приказни се за откривање на сопствениот идентитет и пронаоѓање на местото во светот.

„Имам право да бидам свој“

Овој пресврт е највидлив кај најмладите. Самоприфаќањето го споменуваат 12 отсто од најстарите испитаници, во споредба со 29 отсто од припадниците на Gen Z, родени меѓу 1995 и 2010 година. Слична разлика има и кај независноста и различноста – од околу 10 отсто кај најстарите до 18 отсто кај Gen Z.

Уште поголема е разликата кај следењето на сопствените соништа: тоа го споменуваат 14 отсто од бејби-бумерите, наспроти 38 отсто од Gen Z. Но, кај една вредност трендот е обратен. Победата на доброто над злото ја издвојуваат 54 отсто од најстарите испитаници, но само 24 отсто од најмладите.

Тоа не значи дека Gen Z престанала да верува во доброто. Повеќе се менува претставата за тоа што значи да се биде херој. Самото победување на злото и враќањето на редот веќе не е доволно. Важно е и херојот да може да избере кој сака да биде и по кој пат сака да оди. За Gen Z, затоа, особено важни стануваат самореализацијата, идентитетот, припадноста и прифаќањето на различноста.

Пораката е едноставна: пронајди го сопствениот пат.

Класиката сè уште функционира

Можеби би се очекувало генерацијата која има речиси неограничен избор на содржини да ги остави старите Disney класици зад себе. Но истражувањето покажува нешто поинакво. Gen Z не ги отфрла основните вредности на класичните Disney приказни. Наместо тоа, сака тие вредности да се спојат со современ начин на раскажување. Речиси половина од испитаниците од Gen Z, односно 46 отсто, претпочитаат комбинација на класичните Disney вредности со современи идеи.

И кај сите испитаници сликата е слична. Вкупно 87 отсто сакаат класичните вредности на Disney да останат присутни. Од нив, 45 отсто сакаат да останат непроменети, додека 42 отсто би сакале да се комбинираат со современи вредности. Само 4 отсто сметаат дека Disney целосно треба да ги приспособи своите вредности на актуелните општествени трендови. Современите приказни исто така добро се прифаќаат, особено кога зборуваат за надминување тешкотии – 75 отсто, за соработка – 74 отсто, и за истрајност – 72 отсто.

Затоа изборот можеби и не е меѓу „стариот“ и „новиот“ Disney.

Повеќе станува збор за тоа како да се зачуваат вредностите кои сè уште им значат на луѓето, а приказните да се раскажуваат на начин кој одговара на светот во кој живееме денес.

Лекциите од детството остануваат

Можеби токму затоа Disney стана заедничко искуство за толку многу генерации. Не затоа што сите ги паметиме истите филмови и ликови, туку затоа што секоја генерација успеала да пронајде нешто свое во нив.

Бејби-бумерите во нив препознаваат правда, чесност и надеж. Генерацијата X – одговорност, истрајност и сила за надминување на тешкотиите. Миленијалците – автентичност и слобода животот да го живеат според сопствени правила. Gen Z – самореализација, идентитет и храброст да го пронајде сопствениот пат.

А под сите тие разлики остануваат истите вредности: пријателството, лојалноста, семејството, храброста, добрината и истрајноста. Не се нови. Не се тренд. Можеби токму затоа и траат.

Disney никогаш не бил само приказна за замоци, круни и среќни краеви. Неговите приказни зборуваат и за луѓето на кои можеме да им веруваме, за силата да поминеме низ тешките периоди и за слободата сами да го избереме својот пат. Растењето не значи нужно да ги оставиме овие приказни зад себе. Можеби со годините ги забораваме деталите.

Но лекциите остануваат.