Кој ќе биде следниот Далај Лама?

Во мај 1995 година, шестгодишниот Гедун Чокји Нима бил признат за еден од најважните верски авторитети во тибетскиот будизам.
ФОТО wikimedia commons

Само три дена подоцна исчезнал заедно со родителите. Три децении подоцна, неговата судбина останува неразјаснета, а случајот повторно добива значење поради прашањето кој ќе го наследи Далај Лама.

Сегашниот, 14-ти Далај Лама, Тензин Ѓацо, во јули наполни 91 година. Неговото наследување може да отвори спор со две паралелни верски фигури: една признаена од тибетските духовни институции и друга поддржана од Пекинг.

Таквото сценарио веќе се разгледува во меѓународните анализи. Гедун не бил избран за иден Далај Лама, туку за 11-ти Панчен Лама. Разликата е важна: овие две линии на духовни учители традиционално учествуваат во меѓусебното признавање на реинкарнациите. Затоа Панчен Лама има значајна улога и во препознавањето на следниот Далај Лама.

Далај Лама го признал момчето на 14 мај 1995 година. Според документите на експертите на Обединетите нации, набргу потоа кинеските власти го одвеле со неговото семејство. Експертите на ОН и во 2025 година го покренале прашањето за неговото присилно исчезнување.

Пекинг го отфрлил изборот и признал друг Панчен Лама, Ѓалцен Норбу. Така, спорот околу една верска функција создал преседан што би можел да се повтори при наследувањето на Далај Лама: различни страни да признаат различни личности за истата духовна улога.

Во јули 2025 година Далај Лама потврди дека институцијата ќе продолжи по неговата смрт. Во официјалната изјава посочи дека исклучивото право да ја признае неговата идна реинкарнација го има фондот „Гаден Фодранг“, во консултација со раководителите на тибетските будистички традиции. Тој ја отфрли можноста надворешни власти да се мешаат во процесот.

Кина, пак, инсистира на постапка со државно одобрување и користење на таканаречената златна урна – историски метод на извлекување имиња. Двете страни, значи, имаат спротивставени ставови за тоа кој има право да ја донесе конечната одлука.

Прашањето ја засега и Индија, каде што Далај Лама живее во егзил од 1959 година. Таму се наоѓаат и тибетските институции што би имале важна улога во идната потрага. Поради тоа, наследувањето може да стане дополнителна точка на спор меѓу Њу Делхи и Пекинг.

Американската комисија за економски и безбедносни односи со Кина на 26 август 2026 година објави извештај што го разгледува наследувањето како геополитички натпревар меѓу Кина, Индија и САД. Документот анализира можни последици и препораки за американската политика, а не однапред утврден исход.

Засега нема официјално именуван наследник. Во тибетската традиција потрагата по реинкарнацијата обично следува по смртта на претходниот духовен учител. Но спорот околу тоа кој ќе ја води веќе е отворен, а исчезнувањето на шестгодишниот Панчен Лама останува еден од неговите најважни преседани.

е-Трн да боцка во твојот инбокс