Кириите продолжуваат да растат низ цела Европа, а некои земји се особено погодени. Во многу европски нации растот на кириите ја надминува општата инфлација, а домаќинствата во Романија и Хрватска се особено тешко погодени од неодамнешните поскапувања на закупнините.
Помеѓу вториот квартал од 2025 и 2026 година, реалните плаќања за закуп на домување во ЕУ пораснаа за 3%. Инфлацијата кај кириите се движеше од нула во Финска до 43,5% во Романија, по која веднаш следи Хрватска со 40,1%, според Евростат.
Општата инфлација во истиот период изнесуваше 9,5% во Романија и 4,8% во Хрватска. По приспособувањето за инфлацијата, кириите пораснаа за повеќе од 30% во двете земји.
Словенија го забележа третиот највисок раст на кириите во ЕУ, со 10%, или нешто над 6% по приспособувањето за инфлацијата.
Како што пишува „Euronews“, главниот двигател во Романија е „зголемувањето на администрираната кирија [кирија за станови што му припаѓаат на јавниот или приватниот домен на државата или административно-територијалните единици]“, според владата.
Сепак, д-р Адријана М. Соаита од Универзитетот во Глазгов се сомнева во ова објаснување за Романија.
„Јавното домување за изнајмување е премногу безначајно како дел од станбениот фонд“, изјави таа за „Јуроњуз бизнис“, истакнувајќи дека неговите кирии се толку пониски од оние во приватниот сектор што дури и нивното трикратно зголемување би имало мало влијание врз општиот просек.
„Ако сè уште забележуваме високи зголемувања на кириите по приспособувањето за инфлацијата, методологијата на Евростат и неформалниот сектор, тие можеби се поттикнати од нови градби или целосно реновирани имоти што влегуваат на пазарот“, рече Соаита.
Во Хрватска, остриот раст е „предизвикан од одлуката на локалните власти во главниот град Загреб за зголемување на цените на кириите за категоријата социјални кирии“, наведува институцијата што ги доставува податоците.
Проф. Гојко Бежован од Универзитетот во Загреб истакна дека значаен дел од станбениот фонд во Хрватска станал финансијализиран, при што инвестициите во станови и недвижности ориентирани кон туризмот се појавија како доминантен облик на штедење.
Затоа, значаен дел од становите во новите проекти не се купуваат за живеење и често остануваат празни.
Тој нагласи дека во Хрватска е воведен данок на празни станови почнувајќи од 2025 година. Во текот на 2025 и 2026 година имаше значително зголемување на бројот на договори за закуп на станбен простор регистрирани во Даночната управа.
„Поради тоа, поголем број поквалитетни станбени единици во поголемите градови влегоа на пазарот за изнајмување, со цени на закуп што значително го надминуваат просекот“, изјави тој за „Јуроњуз бизнис“.
Кога се вклучени кандидатите за ЕУ и земјите од ЕФТА, Турција има највисока инфлација кај кириите. Таа изнесува 49,6% на годишно ниво меѓу вторите квартали од 2025 и 2026 година.
Сепак, за разлика од Романија и Хрватска, Турција не забележа ненадеен остар раст. Наместо тоа, кириите постепено се зголемуваат. Општата инфлација исто така беше над 30% во истиот период, што значи дека реалното зголемување на кириите беше пониско отколку во тие две земји.
Кириите пораснаа двоцифрено и во Србија, зголемувајќи се за 12,5%. Зголемувањето исто така беше над 5% во Бугарија (9,9%), Северна Македонија (9,2%), Исланд (8,6%), Грција (7,5%), Чешка (6,2%), Албанија (6%), Словачка (5,3%), Литванија (5,3%) и Португалија (5,2%).
Меѓу четирите најголеми економии во ЕУ, само Италија, со 3,5%, беше над просекот на ЕУ од 3%. Инфлацијата кај кириите беше 2,5% во Шпанија, 2,1% во Германија и 1,6% во Франција.
Како и во трите земји споменати погоре, кириите реално не пораснаа во Белгија, Естонија, Финска и Луксембург, кога ќе се земе предвид инфлацијата.
Кириите пораснаа за 2,9% во ЕУ помеѓу август 2025 и август 2026 година. Општо земено, ова покажува сличен тренд на промената помеѓу вторите квартали од тие години, освен за Хрватска, каде годишниот раст во август беше многу помал, со 4,3%.
Ова е затоа што индексот нагло скокна помеѓу јули и август 2025 година, влијаејќи и на месечните и на кварталните промени.
Ема Росер, директорка за истражување на станбениот сектор за регионот ЕМЕА во „JLL“, истакна дека тие не гледаат силни скокови во вкупните податоци на Евростат за сите закупи, но се чини дека растот е сè уште покачен и се забрзува кај новите изнајмувања – што би можело да биде показател за идни проблеми низ целиот пазар.
„Силната конкуренција за ретките станови за изнајмување во европските градови поттикнува покачен раст на цените за новите закупци“, изјави таа за „Јуроњуз бизнис“.
Таа додаде дека трендот на нерамнотежа меѓу понудата и побарувачката е присутен низ цела Европа, но е поинтензивен во оние градови со највисок раст на кириите.
Д-р Нора Телер, истражувачка во будимпештанскиот Метрополитен истражувачки институт, рече дека факторите што го движат растот на кириите вклучуваат економски фактори, демографски фактори и ограничувања на страната на понудата.
„Долгите периоди на ниски каматни стапки го поттикнуваа задолжувањето за недвижности до пред неколку години, но потоа во 2022 година трошоците за задолжување драматично се зголемија, што ги истурка купувачите што првпат купуваат дом кон приватниот сектор за изнајмување“, изјави таа за „Јуроњуз бизнис“.
Таа исто така посочи дека финансијализацијата ги турка цените нагоре: институционалните инвеститори, приватните инвестициски фондови, фондовите за недвижности и сопствениците кои купуваат со цел да изнајмуваат сè повеќе го третираат домувањето како финансиско средство наместо како социјално добро.
