По нападот врз меѓународниот аеродром во Ријад, главниот град на Саудиска Арабија, во кој, според извештајот на „Индекс“, загинале најмалку 12 лица, а повеќе од 300 биле повредени, вниманието повторно се насочи кон Хутите – едно од најмоќните вооружени движења на Блискиот Исток. Движењето ја презело одговорноста за нападот, за кој се наведува дека е трет врз истиот аеродром во рок од една недела. Меѓу загинатите, според објавените информации, има и американски државјанин.

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека ја разгледува можноста САД да се вклучат во воени операции против Хутите. Таквиот развој дополнително ги зголемува стравувањата дека долгогодишната војна во Јемен може да прерасне во поширок регионален конфликт, во кој директно би се вклучиле и други држави.

Кои се Хутите?

Хутите се вооружено политичко и верско движење што се појавило во северен Јемен во текот на 1990-тите години. Нивното официјално име е Ансар Алах, што во превод значи „Божји помагачи“, а името Хути го добиле според семејството од кое потекнуваат основачите на движењето. Нивниот актуелен лидер е Абдул Малик ал Хути.

Движењето припаѓа на зајдиската гранка на шиитскиот ислам и со текот на времето прераснало од локално верско движење во добро организирана воена и политичка сила. Хутите се противат на американското и израелското влијание на Блискиот Исток, а Иран им обезбедува политичка и воена поддршка.

Тие се поврзуваат со таканаречената „оска на отпорот“ – неформална мрежа на вооружени групи поддржани од Иран, во која се вбројуваат и либанскиот Хезболах и палестинскиот Хамас. Сепак, секоја од овие организации има свои цели и дејствува во различен политички и воен контекст.

Контролираат дел од Јемен во кој живее мнозинството од населението

Хутите ја презедоа контролата врз главниот град Сана во 2014 година, а нивното напредување доведе до воена интервенција на коалиција предводена од Саудиска Арабија во 2015 година. И покрај долгогодишните воздушни напади и борби, тие успеаја да задржат контрола врз голем дел од северниот и западниот дел на земјата.

Иако контролираат приближно една четвртина до една третина од територијата на Јемен, на подрачјата под нивна контрола живее голем дел од населението – според некои процени, меѓу 70 и 80 проценти. Меѓународно признатата јеменска влада контролира други делови од земјата, со поддршка од Саудиска Арабија и нејзините сојузници.

Долгогодишниот конфликт го подели Јемен политички и територијално, а населението се соочува со тешка хуманитарна криза. Милиони луѓе имаат ограничен пристап до храна, здравствена заштита и други основни животни потреби.

Зошто Хутите војуваат против Саудиска Арабија?

Една од главните причини е долгогодишното ривалство меѓу Саудиска Арабија и Иран, двете регионални сили што се натпреваруваат за политичко и воено влијание на Блискиот Исток. Саудиска Арабија стравуваше дека Хутите би можеле целосно да го преземат Јемен и да ја претворат земјата во сојузник на Иран непосредно до нејзините граници.

Поради тоа, во 2015 година Саудиска Арабија формираше коалиција од арапски држави што интервенираше во поддршка на меѓународно признатата јеменска влада. Во следните години саудиските сили изведуваа воздушни напади врз позиции на Хутите, кои возвраќаа со ракети и беспилотни летала насочени кон саудиски градови, аеродроми и нафтена инфраструктура.

И покрај воената надмоќ на коалицијата, Хутите не беа поразени и ја задржаа контролата врз значителен дел од Јемен. Војната предизвика една од најтешките хуманитарни кризи во светот, а обидите за трајно политичко решение досега не доведоа до стабилен мир.

Како конфликтот повторно ескалираше?

Во април 2022 година, со посредство на Обединетите нации, беше договорено примирје што значително го намали интензитетот на борбите. Иако примирјето не беше трајно продолжено, релативното затишје продолжи и по неговото истекување.

Ситуацијата повторно се влоши по нападот на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година и почетокот на војната во Газа. Хутите почнаа да истрелуваат ракети и беспилотни летала кон Израел и да напаѓаат бродови во Црвеното Море, тврдејќи дека дејствуваат во знак на поддршка за Палестинците.

Според текстот на „Индекс“, нова ескалација настапила во јули 2026 година, кога Хутите прогласиле поморска блокада на Саудиска Арабија и се заканиле дека нема да дозволат премин на саудиски бродови низ стратешки важниот теснец Баб ел Мандеб. Тие тоа го претставиле како одговор на саудиската блокада на Јемен и нападите врз аеродромот во Сана, додека Саудиска Арабија ги отфрлила обвинувањата и најавила одговор.

Во септември, според истиот извештај, Хутите зазеле дополнителни подрачја долж брегот на Црвеното Море, по што Саудиска Арабија започнала нова воена операција. На почетокот на октомври биле изведени воздушни напади врз позиции на Хутите, вклучително и цели во Сана и долж крајбрежјето, а во копнените операции учествувале и сили лојални на меѓународно признатата јеменска влада.

Хутите возвратиле со напади врз саудиска инфраструктура, вклучително и аеродроми, пристаништа и нафтени постројки. Најновиот напад врз Ријад дополнително ја заостри ситуацијата.

Зошто конфликтот може да го почувствува и остатокот од светот?

Една од главните причини за меѓународната загриженост е географската положба на Хутите. Тие контролираат подрачја во близина на теснецот Баб ел Мандеб, кој го поврзува Црвеното Море со Аденскиот Залив и Индискиот Океан. Ова е една од клучните поморски рути за трговијата меѓу Азија и Европа, бидејќи бродовите што минуваат низ неа продолжуваат кон Суецкиот Канал.

Нападите врз трговските бродови или нарушувањето на пловидбата низ теснецот можат да предизвикаат доцнења во испораките, повисоки трошоци за транспорт и дополнителен притисок врз цените на енергенсите. Затоа конфликтот не е само регионално прашање, туку може да има последици и за светската економија.

Дополнителен ризик е вмешаноста на регионалните и светските сили. Иран ги поддржува Хутите, додека Саудиска Арабија е важен американски сојузник на Блискиот Исток. По нападот врз аеродромот во Ријад, Вашингтон ја разгледува можноста за воено вклучување, а Саудиска Арабија и нејзините сојузници најавуваат одговор. <Cite refs={[“turn124628news24″,”turn124628search0″,”turn124628search5”]}/>

Ако нападите продолжат и во конфликтот директно се вклучат дополнителни држави, војната во Јемен би можела да се прошири надвор од сегашните фронтови. Најголем ризик за цивилното население би биле новите воени операции и дополнителното нарушување на снабдувањето со храна, гориво и медицинска помош.