На денешен ден пред 79 години, филмските работници на Македонија го организираа првиот филмски преглед во скопското кино „Култура“. На платното беше прикажан секојдневниот живот во републиката: градежните работи, прославата на 9 септември во Пиринска Македонија и бербата на памукот во Струмичко. Зад камерата стоеја двајца луѓе: Трајче Попов и Благоја Дрнков.
За денешниот гледач тоа можеби звучи како скромна програма. За публиката во 1947 година, која две години порано излегла од војната, тоа беше првпат да ја види сопствената земја, сопствените улици и сопствените лица на големото платно. Првиот „Филмски преглед“ беше почеток на серија. Во текот на 1947 година беа реализирани два броја, чии автори беа Попов и Дрнков.
Благоја Дрнков: од семејна прослава до студиото „Барандов“
Благоја Дрнков е роден на 7 март 1914 година во Скопје, во Маџар Маало, во семејство на занаетчии. Првпат се сретнал со фотографски апарат на деветгодишна возраст, на семејна прослава. Тоа е првата сцена од приказна што ќе трае цел живот. Уште на 3 јуни 1945 година беше именуван за прв директор на Филмската дирекција на Македонија и за прв дописник на „Филмски новости“ од Македонија. Седум месеци во 1947 и 1948 година специјализирал во чехословачкото студио „Барандов“, едно од најважните филмски студија во Европа.
Тој ги сними и првите македонски документарни филмови. Во 1947 година, во продукција на „Филмско Скопје“, настанаа „Жито за народот“, во режија на Трајче Попов, и „Во избори за нови победи“, во режија на Дрнков, по сценарио на Коле Чашуле. Филмовите се создадени како визуелна агитација, вообичаена за тоа време на брза општествена и стопанска преобразба. Сепак, тие сочувале автентичен пресек на животот на луѓето во првите повоени години. По пензионирањето, Дрнков целосно ѝ се посвети на својата прва љубов – фотографијата. Неговите фотографии од 1937 до 1957 година денес претставуваат ненадминлива колекција за народните обичаи, носиите, свадбите и земјоделските работи во Македонија.
Трајче Попов: повеќе од сто документарци
Трајче Попов е роден во Велес на 15 јули 1923 година, девет години по Дрнков. Во 1946 година, во Белград, го заврши курсот за сниматели и режисери и стана дописник на филмскиот журнал на „Звезда филм“. До 1948 година снимаше документарна граѓа од Македонија, Грција, Албанија и Бугарија. Тие снимки денес се вреден историски извор за регионот во годините на Граѓанската војна во Грција. Заедно со Дрнков, во тој период реализира 19 прилози за „Звезда филм“. Попов е автор на повеќе од сто документарни филмови. Меѓу нив се „Низ Пиринска Македонија“, „Првиот конгрес на КПМ“ и „По долината на Вардар“. Почина во Скопје во 2007 година.
Од журналот до индустријата
Првите прегледи беа почеток на цела кинематографија. Со основањето на „Вардар филм“ во 1947 година, продукцијата на документарни филмови стана редовна. Во 1949 година следуваа „Првиот конгрес на Комунистичката партија на Македонија“ на Попов и „11 Октомври“ на Дрнков. Се приклучија и нови автори, како Кочо Недков и Киро Билбиловски. Во 1952 година беше снимен „Фросина“, првиот македонски долгометражен игран филм. Истата година Попов го сними „Бели мугри“, а Дрнков го направи филмот „Со бродот ’Македонија‘ од Риека до Њујорк“. Само пет години по прегледот во „Култура“, македонските камери веќе снимаа преку Атлантикот.
Филмска хроника на една земја во создавање
Првиот филмски преглед во киното „Култура“ не бил само почеток на нова продукциска практика, туку и еден од првите обиди Македонија да го забележи сопствениот живот низ филмската камера. Градежните работи, земјоделството, прославите и луѓето од повоеното секојдневие денес се повеќе од филмски записи од едно друго време, тие се сведоштво за општеството што се менувало и за начинот на кој тоа сакало да се претстави пред себе и пред светот.
Трајче Попов и Благоја Дрнков стоеле зад камерата во време кога македонската кинематографија допрва ги поставувала своите темели. Нивните снимки го означуваат почетокот на една визуелна хроника што продолжува да ни открива како живееле луѓето, како се градела државата и како се раѓала македонската филмска традиција.
