Крах на пазарот за вештачка интелигенција во Кина избриша речиси половина билион долари за помалку од четири месеци. Технолошкиот индекс STAR50, кој ги вклучува водечките производители на чипови и развивачи на софтвер, потона за 40 отсто по масовната шпекулација во која стотици илјади граѓани ги вложија личните заштеди. Остриот пад ги разниша ветувањата за технолошки бум и покажа дека реалната профитабилност значително заостанува зад инвестициската еуфорија.
Падот на кинеските технолошки берзи се случи по месеци интензивна шпекулација поттикната од најавите за државна поддршка на вештачката интелигенција. Индексот STAR50, кој служи како кинески еквивалент на американскиот Nasdaq, изгуби 480 милијарди долари пазарна вредност во период од неполни четири месеци. Поширокиот индекс на најголемите кинески компании забележа пад од околу 20 отсто во споредба со вредностите регистрирани во јуни.
Државните и приватните аналитичари во Пекинг предупредуваат дека пазарот се потпираше на нереални очекувања. Акциите директно поврзани со развој на вештачка интелигенција сочинуваа дури 42 отсто од вкупната вредност на кинескиот пазар на капитал и генерираа повеќе од половина од секојдневниот берзански промет.
За разлика од западните берзи каде доминираат институционални пензиски фондови, кинескиот пазар во голем дел се потпира на индивидуални граѓани. Илјадници луѓе купуваа акции со убедување дека државата целосно гарантира раст на секторот.
Еден од најизразените примери е производителот на роботика Unitree. Побарувачката на граѓаните за нивните акции при берзанското деби во август беше 8.000 пати поголема од понудата. Вредноста на овие акции се преполови за помалку од три месеци. Производителот на чипови CXMT изгуби над 25 отсто од вредноста во само 30 дена, додека компаниите MetaX и Moore Threads, кои лани имаа скок и до 700 отсто, од јули наваму изгубија половина од својата капитализација. Производителите на оптичка опрема за дата центри, меѓу кои и Zhongji Innolight, забележаа пад од 60 отсто.
Кинеските технолошки производители влегоа во криза и поради проширените трговски и технолошки ограничувања од Соединетите Американски Држави. Вашингтон подготвува нови мерки кои забрануваат користење на кинески хардвер и оптички компоненти во дата центрите на западните сојузници. Со тоа, кинеските фабрики за чипови останаа без пристап до најголемите купувачи на глобалниот пазар.
Економските аналитичари предупредуваат дека ваквата концентрација на капитал предизвика сериозни нарушувања во пошироката економија. Огромни финансиски средства беа насочени исклучиво кон хардвер за машинско учење, додека другите производствени гранки се соочија со недостиг на инвестиции. Многу граѓани кои беа зафатени од падот сега ги повлекуваат преостанатите средства и ги пренасочуваат во злато и државни обврзници.
Случувањата во Пекинг и Шангај отвораат прашања и за состојбата на западните берзи. Иако американскиот Nasdaq досега забележа пад од само околу шест отсто во однос на својот историски врв, основниот проблем останува ист на глобално ниво: компаниите трошат огромни ресурси на компјутерска моќ, а продажбата на софтверски услуги не носи соодветна добивка.
Глобалните лаборатории за вештачка интелигенција пријавуваат историски високи оперативни загуби. Американската компанија Anthropic во документацијата за излегување на берза пријави загуба од 80 милијарди долари, со долгорочен план да потроши дополнителен билион долари на инфраструктура во следната деценија. Слична нерамнотежа се забележува и на европскиот и регионалниот пазар: институциите и локалните бизниси најавуваат дигитална трансформација и купуваат скапи лиценци, но конкретните резултати во продуктивноста се сè уште ограничени. Со зголемувањето на понудата, производителите на хардвер се соочуваат со притисок за намалување на цените, што најавува понатамошно топење на профитните маржи.
