Како да се преживее на -10 и на +40? Подземен град во Турција крие решение

Додека светот се соочува со сè посилни топлотни бранови и растечки трошоци за енергија, еден древен подземен град во Турција привлекува ново внимание од научниците. Во Деринкују, скриен под карпите на Кападокија, температурата во текот на целата година се движи меѓу 15 и 17 степени Целзиусови.

Под необичните карпести формации на Кападокија, во централна Турција, се наоѓа еден од најфасцинантните примери на древна архитектура – подземниот град Деринкују.

Додека над земјата летните температури можат да надминат 40 степени, а зиме да се спуштат и под минус 20, длабоко под површината владее речиси непроменета температура.

Токму оваа природна термичка стабилност ги заинтересирала истражувачите кои бараат нови начини за приспособување на градовите кон климатските промени.

Решението, како што покажува Деринкују, можеби не се наоѓа во новите технологии, туку во архитектура што човештвото ја користело пред многу векови.

Град под земјата во кој можеле да се засолнат 20.000 луѓе

Деринкују, чие име на турски значи „длабок бунар“, претставува огромен систем од тунели, простории, премини и вентилациски канали издлабени во карпите.

Проценките за неговата длабочина и бројот на подземни нивоа се разликуваат. Некои извори наведуваат од шест до дванаесет нивоа, додека други споменуваат дури 18, со длабочина до 85 метри.

Според проценките, градот можел да обезбеди засолниште за околу 20.000 луѓе.

Во него постоеле простории за секојдневен живот, бунари за вода и систем за природна вентилација, што овозможувал престој под земјата.

Историски, Деринкују се користел како засолниште за време на воени опасности, вклучително и нападите на арапските војски меѓу седмиот и единаесеттиот век.

Но денес неговата најголема вредност можеби лежи во нешто сосема друго – можноста да покаже како може да се живее со помала потреба од климатизација и греење.

Зошто под земјата е студено во лето, а потопло во зима?

Температурата во подземните простори е многу постабилна од онаа на површината.

Карпите и почвата ја забавуваат размената на топлина, па сезонските температурни промени продираат постепено и сè послабо со зголемувањето на длабочината.

Затоа во Деринкују температурата останува меѓу 15 и 17 степени во текот на целата година.

Али Јамач, еден од основачите на истражувачката група Obruk Cave Research Group, кој со години ги проучува подземните структури во Кападокија, објаснува дека пештерите нудат природна заштита од температурните екстреми.

Во лето се значително постудени од надворешниот воздух, а во зима се потопли од околината.

Тоа не значи дека подземните живеалишта не бараат никаква енергија, но нивните природни температурни карактеристики можат да ја намалат потребата од дополнително ладење и греење.

Климатските промени ги враќаат во игра древните засолништа

Турција веќе се соочува со последиците од зголемувањето на температурите.

Според проценките наведени во истражувањето, земјата се загреала за околу 2,1 степен Целзиусов во споредба со прединдустрискиот период.

Поради тоа се зголемуваат ризиците од топлотни бранови, суши и промени во врнежите.

Во одредени климатски сценарија се предвидува и значително зголемување на смртноста поврзана со екстремните горештини во Истанбул до крајот на векот.

Во исто време, потребата од ладење на зградите дополнително ја зголемува потрошувачката на електрична енергија.

Токму затоа научниците и урбанистите сè почесто размислуваат дали постојните подземни простори можат да се претворат во климатски засолништа.

Рим веќе мапира илјадници подземни простори

Идејата за користење на подземјето не останува само на примерот на Кападокија.

Франческо Ла Виња, истражувач од италијанскиот Институт за заштита на животната средина и истражување (ISPRA), смета дека градовите треба поинаку да го разгледуваат просторот под своите улици.

Наместо урбаното планирање да се насочува исклучиво кон изградба над земјата, подземните простори би можеле да станат важен ресурс за идните генерации.

Во Рим досега биле мапирани повеќе од 7.000 подземни објекти, меѓу кои стари каменоломи, катакомби, водни тунели и древни простории.

Истражувачите анализираат кои од нив би можеле безбедно да се приспособат за користење при екстремни временски услови.

За такви проекти неопходни се прецизни геолошки карти, проценка на стабилноста и соодветни системи за вентилација.

Хелсинки веќе има подземен градски живот

Финската престолнина Хелсинки е еден од најразвиените примери за планирано користење на просторот под земјата.

Таму функционира мрежа од подземни тунели долга околу 200 километри, а под површината се сместени спортски објекти, базени, културни простори, музеј и црква.

Дел од инфраструктурата првично била изградена за заштита и одбранбени потреби, но денес има и поширока јавна функција.

Подземните засолништа располагаат со современи вентилациски системи кои овозможуваат контролирана циркулација на воздухот.

Овој пример покажува дека просторот под градовите може да има повеќе намени, од цивилна заштита до рекреација и секојдневни активности.

Во Австралија луѓето веќе живеат под земја за да избегаат од горештините

Во австралискиот рударски град Кубер Педи, познат по ископувањето опали, подземното живеење веќе е дел од секојдневието.

Поради високите температури, дел од жителите ги изградиле своите домови во меките карпи.

Таквите живеалишта нудат постабилна температура и можат значително да ја намалат потрошувачката на енергија за ладење.

Оваа практика покажува дека користењето на подземјето не е само историска појава, туку и современ начин на приспособување на локалните климатски услови.

Може ли подземниот живот да биде опасен?

И покрај предностите, претворањето на подземните простори во засолништа не е едноставна задача.

Најголемите предизвици се стабилноста на конструкциите, вентилацијата, влагата и безбедноста на луѓето.

Напуштените каменоломи и природните пештери можат да бидат изложени на ризик од уривање, особено во сеизмички активни региони.

Кападокија, на пример, се наоѓа во поширок регион со тектонски активности, поради што геолошката безбедност е особено важна.

Дополнителен проблем е обезбедувањето доволно свеж воздух.

Без соодветна вентилација, подземните простори можат да станат небезбедни за подолг престој.

Затоа експертите нагласуваат дека секое приспособување на старите тунели и пештери мора да започне со стручна проценка, а не само со идејата дека таму е природно постудено.

Можеби идните градови ќе се градат и надолу

Подземниот град Деринкују преживеал векови, менувајќи ја својата намена според потребите на луѓето.

Од засолниште од војни, денес станува инспирација за справување со еден од најголемите предизвици на современиот свет – климатските промени.

Истражувачите не предлагаат целото население да се пресели под земја, туку подземните простори да се разгледуваат како дополнителен дел од урбаната инфраструктура.

Таквите места би можеле да служат како привремени засолништа за време на екстремни горештини, но и како простори за активности што бараат стабилни температури.


Додека современите градови бараат сè поскапи технологии за ладење, древните градители во Кападокија оставиле пример за тоа како самата земја може да обезбеди заштита од временските екстреми.

е-Трн да боцка во твојот инбокс