Околу 80 отсто од домаќинствата немаат акции или други финансиски инструменти поврзани со пазарот, што го отвора прашањето како огромната европска заштеда би можела во поголема мера да се насочи кон инвестиции.
Европската економија влегува во есента со необична комбинација на податоци. Економијата на еврозоната покажува поголема отпорност од очекуваното, но инфлацијата повторно е под притисок, пред сè поради енергентите.
Во исто време, европските домаќинства располагаат со огромен финансиски имот, но значителен дел од него останува во готовина и банкарски депозити.
ЕЦБ на 10 септември ги зголеми сите три клучни каматни стапки за 25 базични поени. Од 16 септември депозитната стапка изнесува 2,50 отсто, стапката на главните операции за рефинансирање 2,65 отсто, а маргиналната кредитна стапка 2,90 отсто.
Во новите проекции ЕЦБ предвидува просечна инфлација во еврозоната од 3 отсто во 2026 година, 2,5 отсто во 2027 и 2,1 отсто во 2028 година.
За економскиот раст очекува 0,9 отсто оваа година, 1,4 отсто во 2027 и 1,5 отсто во 2028 година.
Зошто ЕЦБ ги зголеми каматите?
ЕЦБ одлуката ја образложи со новите инфлациски притисоци поврзани со војната на Блискиот Исток и цените на енергијата.
Во септемвриските проекции централната банка наведува дека проценките за цените на гасот и електричната енергија значително се зголемиле во однос на претходните проекции.
За третото тримесечје од 2026 година, претпоставената цена на гасот била околу 20 отсто повисока од онаа во јунските проекции, додека проценетата цена на електричната енергија била зголемена за околу 50 отсто.
Повисоките трошоци за енергија не влијаат само врз сметките на домаќинствата. Тие ги зголемуваат и трошоците на компаниите, производството и транспортот, што потоа може да се прелее и врз цените на стоките и услугите.
Речиси 10 билиони евра во готовина и депозити
Додека трае борбата со инфлацијата, ЕЦБ на 15 септември објави анализа што отвора друго важно прашање за европската економија – каде ги чуваат своите пари домаќинствата?
Според анализата, домаќинствата во еврозоната имаат речиси 10 билиони евра во готовина и банкарски депозити со ниски приноси, што претставува приближно една третина од нивниот финансиски имот.
Уште повпечатлив е податокот дека околу 80 отсто од домаќинствата во еврозоната не поседуваат акции или други финансиски инструменти со кои се тргува на пазарот.
Тоа значи дека голем дел од приватното финансиско богатство во Европа останува надвор од пазарите на капитал.
Европејците многу повеќе штедат во банки отколку Американците
Разликата е особено забележлива во споредба со САД.
Домаќинствата во еврозоната во просек држат околу една третина од финансискиот имот во банкарски депозити, додека во САД тој удел е околу 11 отсто.
Разликата се гледа и кај најбогатите домаќинства. Во САД, повеќе од 65 отсто од најбогатите 20 проценти поседуваат акции котирани на берза, обврзници или инвестициски фондови. Во еврозоната тој удел е под 45 отсто.
Според ЕЦБ, разликата не може да се објасни само со количината на пари со која располагаат домаќинствата. Влијаат и инвестициските навики, достапноста на финансиски производи и разликите во институционалното опкружување, вклучително и пензиските системи.
Зошто се важни 10-те билиони евра?
Начинот на кој европските домаќинства ги чуваат своите пари има пошироко економско значење.
ЕЦБ наведува дека насочувањето на дел од заштедите кон пазарите на капитал може да има важна улога во финансирањето на иновациите, продуктивноста и долгорочниот економски раст.
Токму затоа во Европа последните години се зборува за развој и продлабочување на пазарите на капитал.
Сепак, ЕЦБ не ги повикува граѓаните да ги префрлат своите депозити во акции. Централната банка нагласува дека потребите и можностите на домаќинствата се различни, а целта е да се разбере зошто учеството на европските граѓани на пазарите на капитал е релативно ниско.
Што значат повисоките камати за граѓаните?
Повисоките каматни стапки со текот на времето се пренесуваат врз штедењето, кредитите, потрошувачката и инвестициите.
За штедачите, повисоките камати можат да значат поголем принос на одредени депозити и штедни производи, зависно од тоа колку банките ги пренесуваат промените врз клиентите.
За граѓаните и компаниите кои се задолжуваат, ефектот може да биде спротивен – кредитите може да поскапат, што влијае врз купувањето недвижности, потрошувачката и деловните инвестиции.
Така, двете големи финансиски приказни на Европа се спојуваат во една точка: ЕЦБ се обидува да ја стави инфлацијата под контрола, додека европските домаќинства во исто време чуваат речиси 10 билиони евра во готовина и депозити.
Прашањето повеќе не е само колку штедат Европејците, туку каде завршуваат нивните пари и каква улога може да има огромната европска заштеда во финансирањето на економијата.
