Инфлацијата се намалува, економијата расте, платите се зголемуваат – но сметката во продавница не се враќа на старото ниво. Токму тука е разликата меѓу добрите макроекономски бројки и она што граѓаните го чувствуваат во секојдневниот живот. Премиерот Христијан Мицкоски деновиве ги посочи пониската инфлација и растот на БДП како позитивни показатели за состојбата во македонската економија.
Според податоците наведени во текстот, годишната инфлација во август изнесувала 2,6 отсто, додека инфлацијата во Европската Унија била 3,2 отсто. Евростат потврдува дека годишната инфлација во ЕУ во август 2026 година изнесувала 3,2 отсто, наспроти 3,0 отсто во јули.
Но, тука доаѓа најважната разлика: пониска инфлација не значи пониски цени.
Инфлацијата паѓа, но цените не се враќаат назад
Ако производ што чинел 100 денари поскапел на 140 денари, а потоа инфлацијата се намали на 2,6 отсто, тоа не значи дека производот повторно ќе чини 100 денари. Тоа значи само дека цените продолжуваат да растат со побавно темпо. Токму затоа граѓаните можат истовремено да слушаат дека инфлацијата е ниска, а сепак да плаќаат значително повисоки сметки отколку пред неколку години.
Во официјалната статистика на Државниот завод за статистика се следат и вкупните потрошувачки цени и посебно цените на храната и безалкохолните пијалаци. Според Виктор Митевски, извршен директор на Здружението за истражување и анализи – ЗМАИ, пониската стапка на инфлација е позитивен показател, но сама по себе не значи дека животот станал попристапен.
„Граѓаните плаќаат цени, а не стапки на инфлација. Пониска инфлација значи дека растат цените побавно, а не дека се враќаат на нивото пред поскапувањето“, вели Митевски за „Вечер“. Според него, ефектот не е ист за сите домаќинства.
Семејствата со пониски приходи поголем дел од буџетот трошат на храна, сметки и други основни потреби. Кога токму тие ставки поскапуваат, останува помалку простор за образование, здравје, одмор, култура или непредвидени трошоци.
4,3 отсто раст на економијата – но тоа не значи 4,3 отсто повеќе пари во секој дом
Вториот голем економски показател е растот на БДП. Според податоците наведени во изворот, македонската економија во вториот квартал остварила реален раст од 4,3 отсто на годишно ниво, додека градежништвото пораснало за 21,9 отсто. Тоа покажува дека економската активност се зголемува. Но, БДП не е исто што и приход на домаќинствата.
Ако економијата расте за 4,3 отсто, тоа не значи дека секој вработен добива 4,3 отсто повисока плата, ниту дека секое семејство има 4,3 отсто повеќе пари за трошење. За ефектот врз животниот стандард потребно е да се гледаат и реалните плати, вработеноста, расположливиот доход и трошоците за основните потреби.
Државниот завод за статистика токму преку МАКСТАТ ги следи просечните нето-плати и индексите на реалната плата по месеци.
Просечната плата расте, но просекот не е платата на секој граѓанин
Според податоците наведени во текстот, просечната нето-плата во јули изнесувала 48.499 денари, а реалната плата била повисока за 4,7 отсто во однос на јули минатата година. Тоа е важен показател, бидејќи реалната плата го зема предвид влијанието на цените. Но, просекот крие големи разлики.
Една висока плата и една ниска плата можат заедно да дадат солидна просечна вредност, иако економската реалност на двете домаќинства е сосема различна.
Затоа за животниот стандард не е доволно да се праша колкава е просечната плата. Важно е и колку луѓе се под или околу просекот, колку трошат за основни потреби и колку им останува по плаќањето на сметките.
Храната е клучниот проблем
Токму храната е една од ставките што најдиректно го чувствуваат домаќинствата. Според податоците цитирани од „Вечер“, синдикалната минимална кошница во септември достигнала 69.432 денари, што е за 757 денари повеќе од август. Во однос на септември минатата година, основните месечни трошоци се зголемиле за 4.355 денари, а во однос на 2024 година за 8.126 денари.
Од вкупната вредност на кошницата, 25.259 денари се однесувале на храна и безалкохолни пијалаци – околу 36,4 отсто. За четиричлено семејство што живее под кирија, пресметаните месечни трошоци достигнале 84.807 денари.
Сојузот на синдикатите на Македонија официјално ја објавува минималната синдикална кошница како посебен индикатор за трошоците на домаќинствата.
Поевтина храна во апсолутна цена не значи и полесен живот
Според „Евростат“, ценовното ниво на храната и безалкохолните пијалаци во Северна Македонија е пониско од просекот на ЕУ. Но, споредбата на самите цени не е доволна. Ако храната е поевтина, но приходите се значително пониски, таа може да претставува поголем товар за семејниот буџет.
Со други зборови, не е важно само колку чини лебот, млекото или месото, туку и колкав дел од месечниот доход мора да се потроши за нив. Тоа е разликата меѓу ценовното ниво и куповната моќ.
Што всушност значат добрите економски бројки?
Пониската инфлација значи дека притисокот од нови поскапувања е помал. Растот на БДП значи дека економијата произведува повеќе. Растот на реалните плати значи дека просечниот доход, откако ќе се земе предвид инфлацијата, има поголема куповна моќ. Но, дури кога овие три процеси ќе се почувствуваат во семејниот буџет, може да се зборува за конкретно подобрување на животниот стандард.
Затоа главното прашање не е само дали инфлацијата е 2,6 или 3,2 отсто. Прашањето е колку чини животот, колку заработува едно домаќинство и колку му останува откако ќе ги плати храната, струјата, греењето, превозот, киријата и останатите основни трошоци.
Економијата може да расте и истовремено дел од домаќинствата да не почувствуваат значително подобрување. И обратно, домаќинство чии приходи растат побрзо од трошоците може реално да почувствува олеснување. Токму затоа бројката за БДП или стапката на инфлација не се доволни сами по себе за да се опише секојдневниот живот. На крајот, најважната економска бројка за едно семејство е многу поедноставна: колку му останува во паричникот откако ќе ги плати основните работи.
