Ако денеска отворите Гугл, можеби ќе видите празничен дудл. Компанијата го слави својот роденден на 27 септември, иако правно е регистрирана на 4 септември 1998 година, поради што датумот честопати ги збунува и долгогодишните следбеници на брендот. Ако бројот на години го сметаме од регистрацијата, денес Гугл има 28 години.

Роденден „кога ќе се посака торта“

Гугл има најмалку три можни роденденски датуми. Доменот google.com е регистриран на 15 септември 1997 година, компанијата е основана на 4 септември 1998 година, а роденденот се слави на 27 септември. Компанијата со години експериментирала со различни датуми, вклучително и со 7 и 26 септември, пред да се задржи на 27 септември. Според едно објаснување, промената била поврзана со моментот кога Гугл индексирал рекорден број страници. Друго, пошеговито објаснување, често цитирано во медиумите, е дека датумот се избира зависно од тоа кога луѓето ќе посакаат торта.

Чек за компанија што не постоела

Лери Пејџ и Сергеј Брин биле докторанди на Стенфорд. Нивниот проект, првично наречен „БекРаб“, го рангирал интернетот според линковите што водат кон секоја страница – систем што го нарекле „ПејџРенк“. Името „Гугл“ е намерна погрешна изведба од зборот „гугол“ – бројот еден со сто нули – што требало да ја покаже амбицијата да се организира огромната количина информации на интернетот.

Во август 1998 година, коосновачот на „Сан Мајкросистемс“ Енди Бехтолсхајм им напишал чек од 100.000 долари. Проблемот бил што чекот гласел на компанија што сè уште не постоела, па Пејџ и Брин морале формално да ја регистрираат на 4 септември 1998 година за да можат да ги подигнат парите.

Со тие пари се преселиле од студентските домови во гаража во Менло Парк, сопственост на Сузан Воџицки. Таа штотуку се омажила и тешко ја отплаќала хипотеката, па гаражата им ја изнајмувала за 1.700 долари месечно. Подоцна ќе стане 16. вработена во Гугл и директорка на Јутјуб, платформата што Гугл ја купи. Воџицки почина во август 2024 година, на 56-годишна возраст.

Од пребарувач до империја

Гугл излезе на берза во 2004 година, а потоа следуваа Џимејл, оперативниот систем Андроид и купувањето на Јутјуб. Денес компанијата е дел од холдингот „Алфабет“ и повеќе не е само пребарувач, туку дигитална инфраструктура без која тешко може да се замисли секојдневието.

Во Македонија тоа е особено видливо. Во јуни 2026 година, Гугл имал 96,87 отсто од пазарот на пребарувачи во земјата, а вториот, Бинг, само 2,37 отсто. На мобилните телефони, од кои доаѓаат над 60 отсто од пребарувањата кај нас, уделот на Гугл е 98,32 отсто. Со други зборови, речиси секое прашање што Македонците му го поставуваат на интернетот минува низ една американска компанија.

Роденден во судница

Таа доминација има и своја цена. Американскиот суд во август 2024 година пресуди против Гугл во случајот за монопол врз пребарувањето. Судот утврди дека пазарниот удел од над 90 отсто се должи на квалитетот на пребарувачот, но и на договорите со Епл и другите компании, со кои Гугл станувал стандарден пребарувач. Конечната пресуда од декември 2025 година наметна ограничувања за начинот на кој Гугл ги дистрибуира своите услуги и обврска да споделува одредени податоци за пребарување со конкурентите. И Гугл и Министерството за правда поднесоа жалби.

Во вториот случај, за рекламната технологија, судијката Леони Бринкема на почетокот на септември 2026 година одлучи Гугл да не биде принуден да го продаде својот рекламен бизнис, туку само да ги промени своите практики. Критичарите предупредуваат дека двете пресуди, заедно, речиси ништо не менуваат во однос на позицијата на Гугл на пазарот.

Ни во Европа не е без проблеми за Гугл. Европската комисија му изрече казна од 3 милијарди евра поради фаворизирање на сопствените услуги, а компанијата се жали.

Следните 28 години

Најголемиот предизвик за Гугл денес не доаѓа од судовите, туку од вештачката интелигенција. Со автоматските резимеа што се појавуваат над резултатите, пребарувачот сè почесто сам одговара на прашањата наместо да ги праќа корисниците до изворите. За медиумите, вклучително и македонските, тоа значи помалку читатели што стигнуваат преку пребарување, додека содржината што ја произведуваат продолжува да го храни самиот пребарувач.

Двајца студенти од Стенфорд сакале да го организираат интернетот. Дваесет и осум години подоцна, отворено останува прашањето: дали Гугл е патоказ до интернетот или веќе самиот интернет?