Гренланд и Антарктикот заедно изгубиле повеќе од 12 билиони тони мраз во период од 47 години. Ново големо научно истражување покажува дека најголемиот дел од оваа загуба не се должи на топењето на површината, туку на забрзаното движење на глечерите, поврзано со затоплувањето на океаните.
Загубата на мразот од двата огромни ледени покрива придонела за зголемување на глобалното ниво на морето за околу 31,4 милиметри.
Истражувањето обединува резултати од 42 одделни научни студии и податоци од 27 сателитски мисии. Во него учествувале 58 научници од целиот свет, создавајќи досега еден од најсеопфатните долгорочни записи за промените на Гренландскиот и Антарктичкиот леден покрив. Сателитските мерења за Гренланд датираат од 1972 година, а за Антарктикот од 1979 година.
Океаните се клучниот дел од приказната
Научниците проценуваат дека околу 84 отсто од загубата на мразот е последица на промените во динамиката на глечерите, особено таму каде што тие се среќаваат со океанот. Тоа значи дека огромен дел од мразот не исчезнал затоа што едноставно се стопил на површината. Наместо тоа, забрзаните глечери исфрлиле големи количини мраз директно во океанот.
„Повеќе од четири петтини од мразот во океанот го турнале брзи глечери, а не се стопил на површината“, објаснува главната авторка на истражувањето, глациологот Инес Отосака од Универзитетот Нортамбрија. Според неа, тоа покажува дека долгорочниот тренд е поврзан со динамичкиот одговор на ледените покриви на затоплувањето на океаните. Преостанатите околу 16 отсто од загубата се поврзани со атмосферските влијанија, вклучително и топењето на површината.
Што се случува под мразот?
Океаните апсорбираат најголем дел од дополнителната топлина што се задржува во климатскиот систем поради емисиите на стакленички гасови. Како што се загрева морската вода, се менуваат и океанските струи. На Гренланд тоа придонесува за процес познат како „атлантификација“ – навлегување на потопла атлантска вода подлабоко кон север, каде што може да влијае врз ледениот покрив.
На Антарктикот, пак, циркумполарните океански струи носат потопла вода кон ледот. Таа може да навлезе под ледените платформи и глечерите и да ги топи одоздола. Токму овој процес е особено важен затоа што топењето и губењето маса на местата каде што мразот се спојува со океанот може да предизвика забрзано движење на глечерите кон морето.
Загубата се забрзува
Истражувањето покажува дека губењето мраз драматично се забрзало од 1990-тите години. Научниците забележале краткорочни осцилации, особено на Антарктикот. Податоците од периодот 2020–2023 година дури можеле да создадат впечаток дека загубата на мразот на Антарктичкиот Полуостров се стабилизира.
Но, истражувачите предупредуваат дека ваквите промени можат да бидат последица на краткорочни временски услови. Особено значајни биле рекордните снежни врнежи во Источен Антарктик. Според Отосака, дополнителните мерења по 2023 година укажуваат дека забрзаното губење мраз продолжило.
Научниците очекуваат новите податоци да помогнат во попрецизно предвидување на идниот пораст на нивото на морето. Истражувањето е објавено во научното списание „Сајентифик дејта“.
