Геополитичките тензии, енергетската неизвесност и новите навики на патниците ја менуваат туристичката мапа побрзо од кога било. Додека дел од традиционалните дестинации губат атрактивност поради безбедносни ризици, високи цени и пренатрупаност, во фокус влегуваат помали, поавтентични и „помирни“ земји. Македонија се наоѓа токму на таа пресвртница, како дестинација што може да профитира од глобалното пренасочување на туристите. За тоа како светските трендови се пресликуваат кај нас, како војната на Блискиот Исток влијае врз туристичката понуда и што значи новата дигитална контрола на границите во ЕУ, разговараме со Аркан Керим, претседател на Туристичко-угостителската комора.
Трн: Дали светските трендови во туризмот – особено напуштањето на одредени дестинации – се прелеваат и кај нас?
Аркан: Светските трендови во туризмот дефинитивно се чувствуваат и кај нас, но повеќе како процес на адаптација отколку како класично „напуштање“ на дестинации. Во последните години гледаме сериозна трансформација на туристичките навики – туристите сè повеќе избегнуваат пренатрупани места, таканаречен overtourism, и бараат помалку познати, помирни и автентични дестинации. Се зголемува интересот за подолги престои, таканаречен slow travel, како и за локални искуства наместо масовен туризам. Расте и интересот за рурален, еко и одржлив туризам.
Во тој контекст, Македонија всушност профитира од оваа промена. Ние стануваме токму она што новиот турист го бара – алтернативна, непренатрупана и автентична дестинација. Се зголемува интересот за Охрид, но и за планински и рурален туризам, како и за гастрономија и локални искуства. Кај нас нема масовно напуштање дестинации, затоа што немаме екстремен туристички притисок како Барселона или Венеција. Наместо тоа, гледаме пренасочување на туристите кон земји како нашата. Ова не е криза, туку можност – Македонија се вклопува во новата туристичка мапа.
Трн: Дали војната на Блискиот Исток влијае врз туристичката понуда и изборот на дестинации?
Аркан: Да, влијанието е веќе видливо и е и директно и индиректно. Пред сè, има значително намалување на побарувачката за дестинации што се перцепираат како ризични. Туризмот во тој регион бележи пад, главно поради безбедносните ризици, откажани летови и ограничувања во воздушниот сообраќај.
Паралелно, растат цените на горивото и авионските билети, што го прави патувањето поскапо и влијае на намален интерес за далечни патувања. Туристите сè повеќе се ориентираат кон поблиски и „побезбедни“ дестинации, особено во Европа и Медитеранот.
Туристичките агенции веќе ја прилагодуваат понудата, ги намалуваат аранжманите за Блискиот Исток и се фокусираат на Грција, Турција, Западна Европа и регионалниот туризам. Воедно, нудат пофлексибилни и last-minute пакети поради неизвесноста.
За Македонија, ова може да има двоен ефект. Од една страна, може да привлечеме повеќе регионални туристи како побезбедна и подостапна алтернатива. Од друга страна, поскапите летови и економската неизвесност може да влијаат на вкупниот број туристи. Генерално, гледаме дека глобалната туристичка карта се менува се избегнуваат ризични региони, а расте интересот за стабилни дестинации.
Трн: Дали воведувањето на ЕЕС системот влијае врз туристите и туристичката понуда?
Аркан: Воведувањето на ЕЕС системот има реално влијание, особено во почетната фаза. Станува збор за нов дигитален систем на Европската Унија кој ги регистрира влезовите и излезите на патниците со биометриски податоци, наместо со печати во пасош.
Во пракса, тоа значи подолги чекања на граници и аеродроми, особено при првото користење на системот, кога се врши регистрација. Тоа создава одредена несигурност и стрес кај патниците и може привремено да одврати дел од туристите.
Сепак, на долг рок системот има позитивни ефекти побрзи преминувања по првата регистрација, поголема безбедност и помалку административни проблеми.
Агенциите веќе се прилагодуваат, ги информираат туристите, планираат повеќе време за трансфери и се насочуваат кон организирани тури. Можно е дел од туристите да бараат алтернативи надвор од ЕУ, што индиректно може да биде предност за земји како Македонија.
Трн: Која дестинација во моментов е најбарана?
Аркан: Апсолутно најбарана дестинација кај македонските туристи е Грција. Таа останува број еден избор поради близината, можноста за патување со автомобил, разновидната понуда и различните ценовни опции.
Покрај неа, силен интерес има и за Турција, особено поради all-inclusive концептот и добриот однос цена-квалитет. Албанија станува сè попопуларна како тренд дестинација, додека Хрватска е атрактивна, но поскапа опција. Бугарија е традиционално силна за зимски туризам, а Србија за кратки викенд патувања. Египет исто така останува интересен за македонските туристи.
Трн: Дали има промени во домашниот туризам?
Аркан: Да, има промени, но тие не се толку во обемот колку во начинот на патување. Иако има благ пад на бројот на домашни туристи, што делумно се должи на економски фактори и зголемени патувања во странство, многу поинтересна е промената во навиките.
Домашните туристи сè повеќе избираат пократки, но почести патувања, особено викенд-туризам. Расте интересот за помалку познати и помирни дестинации, како и за рурален и еко туризам.
Сè поголем акцент се става на автентични искуства – локална храна, традиција и директен контакт со локалното население. Тоа ги тера и домаќините да се прилагодуваат со персонализирани услуги и одржливи практики.
Дополнително, се забележува и силна дигитализација, сè повеќе Македонци самостојно ги организираат своите патувања преку онлајн платформи. Промени има, но не само во бројот, туку и во однесувањето: Мал пад во обем, голема промена во стилот на патување Префрлување кон рурален и одржлив туризам Фокус на автентични, персонализирани искустваСо други зборови, домашниот туризам не исчезнува, туку се трансформира – од масовен кон поиндивидуален, од класичен кон искуствен.
