Германската десничарска партија Алтернатива за Германија (АфД), која политичката кариера ја започна со противење на еврото, го преиспитува својот долгогодишен евроскептичен курс. Причината е сè поголемото политичко влијание на партијата, но и на нејзините идеолошки сојузници во други европски држави. По историската победа на регионалните избори во Саксонија-Анхалт во септември, АфД според националните анкети е најпопуларна партија во Германија и има реални шанси да стане дел од сојузната влада до крајот на деценијата, пишува „Ројтерс“.

Оваа политичка перспектива отвора нова дебата во партијата: како да се зачува имиџот на антисистемско движење, а истовремено да се стане прифатлив политички партнер за потенцијалните сојузници во Германија и Европа. АфД беше основана во 2013 година, првично како реакција на финансиската помош за задолжените членки на еврозоната.

Од партија што се противеше на заедничката валута, АфД постепено прерасна во политичко движење што ја оспорува и самата Европска Унија. Сепак, најголем раст на популарноста ѝ донесе противењето на имиграцијата. Критичарите и германската разузнавачка служба сметаат дека нејзината реторика опасно се приближува до ксенофобијата и идеите за супериорност поврзани со најмрачните периоди од германската историја. Партијата ги отфрла обвинувањата за екстремизам.

Европската десница ја менува стратегијата

Дел од членовите на АфД сметаат дека десничарските ставови стануваат сè поприфатени во Европа и дека зајакнувањето на сродните партии отвора можност за промена на Европската Унија однатре. Според нив, ваквиот пристап може да донесе повеќе резултати отколку целосно напуштање на европскиот блок.

„Можностите за реформирање на ЕУ според нашата визија никогаш не биле подобри од крајот на Втората светска војна“, изјави пратеникот на АфД во Бундестагот, Себастијан Минценмајер.

Но, прашањето за напуштање на еврото, кое беше едно од клучните барања на основачите и првите поддржувачи на партијата, се покажа како особено чувствително. Помладите членови предупредуваат дека тврдите позиции кон Европа би можеле да ги намалат шансите за влез во сојузната власт.

Меѓу нив е и 29-годишниот Жан-Паскал Хом, лидер на младинската организација „Генерејшн Дојчланд“. Тој смета дека АфД мора да ја приспособи европската политика доколку сака да соработува со конзервативните демохристијани (ЦДУ) на Фридрих Мерц, кои засега ја отфрлаат можноста за коалиција со оваа партија.

„Нов договор за Европа“ без инсистирање на излез од еврото

Минатиот месец копретседателката на АфД, Алис Вајдел, во Европскиот парламент во Стразбур претстави документ насловен „Нов договор за Европа“, заедно со сојузниците од политичката групација „Европа на суверените нации“ (ЕСН).

Во документот повеќе не се инсистира на напуштање на еврозоната и Европската Унија, туку се предлагаат нови преговори за европските договори со цел создавање полабава унија. Идејата е земјите членки да добијат можност да се изземат од заедничките политики во области како воените трошоци или имиграцијата.

Предлогот бара и построга примена на буџетските правила, што остава простор за задржување на еврото како заедничка валута. Доколку обидите за реформи не успеат, се предлага идниот однос на Германија кон европскиот проект да биде одлучен на референдум.

Вајдел изјави дека АфД и нејзините сојузници се залагаат за „Европска Унија, Европа на татковините“, но избегна директно да одговори дали и понатаму сака Германија да ја напушти еврозоната или ЕУ.

Од Марин Ле Пен до Џорџа Мелони: Моделот што го следи АфД

Промената на реториката на германската партија не е изолиран случај. Сличен пат веќе поминаа неколку десничарски партии во Европа, кои со текот на времето ги ублажија своите евроскептични позиции за да привлечат поширока поддршка и да станат дел од власта.

Француското Национално собрание со години бараше напуштање на еврото, но Марин Ле Пен постепено се откажа од ова барање за да допре до поголем број гласачи. Партијата сега важи за фаворит на претседателските избори во Франција следната година.

Во Италија, премиерката Џорџа Мелони и нејзината партија „Браќа на Италија“ ја ублажија евроскептичната реторика по доаѓањето на власт и се насочија кон остварување на своите политички цели преку институциите на ЕУ. Сличен пример е и австриската Партија на слободата (ФПО), блиска до АфД, која отфрли дел од своите антиевропски позиции во обидот да дојде на власт.

„Австрија служи како модел за АфД“, оценува Волфганг Шредер, професор по политички науки на Универзитетот во Касел. Според него, прашање е само на време кога германската партија целосно ќе се откаже од дел од досегашните ставови, а тој не очекува тоа да предизвика сериозен отпор во нејзините редови.

Зошто излегувањето од еврозоната би било економски ризик?

Економската поврзаност на Германија со глобалниот пазар и нејзината зависност од извозот се меѓу главните аргументи против напуштањето на ЕУ и еврото. Според професорот Шредер, таков потег би имал катастрофални последици за германската економија.

Тој предупредува дека економската самодоволност, каква што ја развивал Адолф Хитлер во 1933 година, денес е практично невозможна без огромен ризик од целосен економски колапс.

Помладите членови на АфД го делат ова мислење. Тие сметаат дека променетите глобални околности, растечката економска конкуренција од Кина и сè понесигурната поддршка од Соединетите Американски Држави ја прават европската соработка поважна, а не помалку потребна.

„Целосно е утопистички да се мисли дека можеме да ја укинеме заедничката валута и секој повторно да тргне по својот пат. Тоа би ни нанело огромна штета“, изјави Хом. Тој додава дека младите Европејци, без оглед на националноста, сè повеќе се чувствуваат како дел од Европа и немаат желба да ги продолжуваат конфликтите на своите дедовци.

Внатрешните поделби сè уште не се надминати

И покрај промената на политичкиот курс, прашањето за иднината на еврото и односот кон ЕУ сè уште предизвикува поделби во АфД. На партискиот конгрес во август, Хом предложи резолуција во која се наведува дека „Европа е повеќе од економски простор и монетарна унија“.

Иако документот ја нагласуваше заедничката европска историја и културното наследство, наместо економската соработка, предлогот беше повлечен бидејќи не доби доволна поддршка.

„Прашањето за еврото се покажа како поконтроверзно отколку што очекувавме“, заклучи Хом.

Промената на ставот на АфД покажува дека дури и партиите што ја градат својата политичка поддршка врз радикално спротивставување на европската интеграција можат да ја преиспитаат стратегијата кога ќе се приближат до можноста за преземање на власта. Останува отворено дали станува збор за суштинска промена на политичката визија или за прагматичен обид десницата да стане прифатлив партнер во европските институции.