Германскиот канцелар Фридрих Мерц денес го призна тешкиот пораз на неговата Христијанско-демократска унија (ЦДУ) на покраинските избори во Берлин и Мекленбург-Западна Померанија, само две недели откако АфД оствари историски резултат во Саксонија-Анхалт. Според излезните анкети и првичните проекции, АфД сега е прва во Мекленбург-Западна Померанија, додека во Берлин прва е Левицата, а ЦДУ заврши на второто место. Во исто време, на федерално ниво АфД води пред ЦДУ/ЦСУ во актуелната „неделна анкета“, што го зголемува притисокот врз Мерц и неговата влада.
Три избори за две недели
На 6 септември, АфД во Саксонија-Анхалт освои 43,8 отсто од гласовите, со што стана најсилна политичка сила во покраината и се најде на чекор од можноста да формира прва покраинска влада предводена од крајнодесничарска партија во историјата на Сојузна Република Германија. Резултатот беше тежок удар за ЦДУ на Мерц и дополнително го засили притисокот врз федералната влада.
Само две недели подоцна, на 20 септември, гласаа и Берлин и Мекленбург-Западна Померанија.
Во Берлин, според првичната проекција на АРД, Левицата освои околу 24,5 отсто, ЦДУ околу 20 отсто, АфД 16 отсто, Зелените 15 отсто, а СПД околу 12 отсто. Така партијата на Мерц заврши на второто место, зад Левицата.
Во Мекленбург-Западна Померанија, пак, АфД според проекциите освои околу 37 отсто, пред СПД со 35,5 отсто. ЦДУ падна на само 5,5 отсто, што е нејзин најлош резултат во оваа покраина во повоената историја и ја доведува на самата граница на изборниот праг за влез во покраинскиот парламент.
Бројките: АфД води и на федерално ниво
Падот на ЦДУ не е ограничен само на покраинските избори.
Според септемврискиот ARD-DeutschlandTREND, само 13 отсто од германските гласачи се задоволни од работата на канцеларот Фридрих Мерц, додека 83 отсто се незадоволни. Од работата на федералната влада се незадоволни 84 отсто од испитаниците.
Во федералната „неделна анкета“ (Sonntagsfrage), АфД има 27 отсто поддршка, додека ЦДУ/ЦСУ е на 21 отсто. Тоа е првпат АфД да биде пред Унијата во ова истражување. Анкетата на „Инфратест димап“ е спроведена од 31 август до 2 септември врз 1.319 полнолетни избирачи, со наведена статистичка грешка од два до три процентни поени.
За споредба, на парламентарните избори во февруари 2025 година, ЦДУ/ЦСУ освои околу 28,5 отсто, а АфД околу 20,8 отсто.
Внатрепартиски земјотрес
Резултатите од изборите дополнително го засилија притисокот врз Мерц и во сопствената партија. Уште по поразот во Саксонија-Анхалт се зголемија несогласувањата меѓу источните и западните структури на ЦДУ, како и критиките кон федералното раководство.
По денешните резултати, германските медиуми известуваат за засилени дискусии за иднината на Мерц. Во исто време, самиот канцелар не најави повлекување и порача дека ќе продолжи со реформската агенда на владата. По резултатите, Мерц изборниот исход го опиша како „катастрофа“, но истакна дека реформите мора да продолжат.
Во дебатата за можните наследници повторно се појавуваат имињата на премиерот на Северна Рајна-Вестфалија, Хендрик Вист, и на баварскиот премиер и лидер на ЦСУ, Маркус Зедер. Сепак, тоа во моментов се сценарија за кои нема формална одлука.
Ѕидот кон АфД сè уште стои – но е под притисок
Официјалната политика на ЦДУ, позната како „заштитен ѕид“ (Brandmauer), односно принципот на непронаоѓање политички договори и коалициска соработка со АфД, формално останува на сила.
Но, по изборите во Саксонија-Анхалт и со новиот раст на АфД, повторно се отвори дебатата дали оваа стратегија може да остане одржлива на долг рок. „Тагесшау“ објави анализа во која се посочува дека принципот на дистанца кон АфД е под зголемен политички притисок, додека баварскиот премиер Маркус Зедер веќе изјави дека концептот на „заштитниот ѕид“ не ги постигнал очекуваните цели.
Европскиот совет за надворешни односи (ECFR), пак, оцени дека победата на АфД во Саксонија-Анхалт го зголемува притисокот врз федералната коалиција и ги продлабочува поделбите меѓу источните и западните структури на ЦДУ. Според анализата, тоа носи ризик Мерц да биде толку преокупиран со домашната политичка криза што ќе има помал простор за европско лидерство.
Што може да се случи со Мерц?
Во моментов се издвојуваат неколку можни политички сценарија, но ниту едно не е извесно.Мерц може да продолжи да ја предводи владата и да се обиде да ја стабилизира коалицијата со СПД и да ги спроведе најавените економски и социјални реформи.
Втора можност е внатрепартискиот притисок да стане толку силен што ЦДУ да започне процес на промена на раководството и да отвори пат кон избор на нов кандидат за канцелар. Трето сценарио би било продлабочување на кризата во коалицијата и создавање услови за предвремени парламентарни избори. Сепак, за промена на канцеларот во Германија не е неопходно автоматски да има нови избори, бидејќи Бундестагот може да избере нов канцелар во рамките на уставната процедура.
Самиот Мерц, пак, по изборните резултати порача дека останува на функцијата и дека има намера да го продолжи мандатот и реформите на владата.
Што значи кризата за Европа?
Политичката нестабилност во Германија има последици и надвор од земјата. Како најголема економија во Европската Унија и една од клучните политички сили во Брисел, Германија има значајна улога во европските одлуки – од економската политика и буџетот на Унијата до безбедноста и поддршката за Украина.
ECFR по изборите во Саксонија-Анхалт предупреди дека домашниот политички притисок врз Мерц може да го ограничи неговиот капацитет да обезбедува европско лидерство токму во период кога и Франција, Италија, Полска и Шпанија влегуваат во свои изборни циклуси.
Германија затоа се соочува со двоен проблем: на домашен терен, ЦДУ губи поддршка додека АфД расте, а на европски план, Берлин треба да ја задржи способноста да носи одлуки и да гради компромиси. По три последователни изборни тестови во краток период – поразот во Саксонија-Анхалт и тешките резултати во Берлин и Мекленбург-Западна Померанија – прашањето повеќе не е само колку изгуби ЦДУ.
Прашањето е колку политички простор му останува на Фридрих Мерц за да ја стабилизира сопствената партија и владата пред незадоволството да прерасне во отворена лидерска криза.
