Она што изгледало како необичен начин за ослободување од старите божиќни елки се претворило во интересен еколошки експеримент. Во финското езеро Саима, потопените дрвја создале ново подводно живеалиште, а бројот и разновидноста на организмите на дното драматично се зголемиле.
Во март 2021 година, на замрзнатата површина на езерото Саима во близина на градот Лапеенранта се случувала необична акција. Стари божиќни елки, донирани од локалните жители по празниците, биле носени преку мразот, врзувани во групи, оптоварувани со тули и спуштани низ отвори во мразот на длабочина од околу два метра.
Првата година биле потопени 80 елки, а акцијата продолжила и во следните години. На дното на езерото на крајот се нашле околу 1.500 стари божиќни елки. Целта на финските истражувачи не била едноставно да се ослободат од дрвјата, туку да проверат дали со нив може да се создаде своевидна подводна шума која ќе им помогне на рибите и на целиот езерски екосистем.
Три години подоцна резултатот ги изненадил и научниците
Кога истражувачите се вратиле и земале примероци од местата каде што биле потопени елките, разликата била огромна.
Според водниот биолог Кари-Мати Вуори од Финскиот институт за животна средина, бројот на единки на бентосни организми на овие локации се зголемил десетици пати, додека разновидноста на видовите била до пет пати поголема. Во примероците земени по потопувањето на дрвјата биле пронајдени илјадници единки од 30 до 40 различни видови.
Причината е релативно едноставна. Голото и еднолично езерско дно нуди малку места на кои животот може да се развива, додека гранките на потопените елки создаваат цела тридимензионална структура. На нив се населуваат микроорганизми, бактерии, алги и габи, кои потоа привлекуваат полжави и ларви на водни инсекти. Тие стануваат храна за рибите и раковите, додека самите гранки служат како засолниште за младите риби.
Елките станале и места за размножување. Особено кострешот ги користи гранките за положување на икрата, а локалните рибари забележале дека токму околу потопените дрвја има повеќе риба. Истражувачите велат дека и податоците укажуваат на зајакнување на рибната популација, иако доказите за бентосните организми се многу подиректни и се базираат на примероци земени пред и по интервенцијата.
Всушност, Финците повторно откриле стар рибарски трик
Идејата за потопување дрвја во езерата не е нова. Финските рибари со генерации правеле таканаречени „туро“ – купови од гранки и дрвја поставени на дното за да создадат места каде што се собираат рибите.
Со текот на времето, голем дел од паднатите дрвја и гранки биле отстранувани од водите. Современото управување со езерата често ги правело бреговите и дното „почисти“, но со тоа исчезнувале и природните структури што обезбедувале засолниште и храна за многу организми. Експериментот во Саима практично ја претворил старата рибарска практика во контролирана еколошка интервенција.
Резултатите привлекле толкаво внимание што слични акции подоцна почнале и во други делови на Финска. До 2025 година стари божиќни елки веќе биле потопувани или се планирало да бидат потопувани во Пирканмаа, Лапонија и околу Хелсинки.
Но научниците предупредуваат дека ова не значи дека луѓето треба самостојно да ги фрлаат старите елки во најблиското езеро. За вакви интервенции во Финска е потребна дозвола од сопственикот на водната површина, а потопувањето дрвја не е чудотворен лек за загадените или преоптоварени со хранливи материи езера.
Експериментот во Саима, сепак, покажува колку понекогаш едноставна промена може да создаде простор за природата. Старите елки кои по Божиќ требало да станат отпад завршиле на дното на езерото. Три години подоцна, околу нив веќе постоел мал подводен свет.
