Европските реки ова лето бележат најниски сезонски протоци во повеќе од три децении, покажуваат најновите податоци на Службата за климатски промени „Коперникус“ на Европската Унија. Јуни, јули и август 2026 година донесоа најтешки услови со ниски речни протоци откако започнале мерењата во 1992 година. Рекордно или речиси рекордно ниски протоци истовремено биле регистрирани кај повеќе големи европски реки, меѓу кои Рајна, Дунав, По, Лоара, Рона и Сена.

Последиците не се само еколошки. Ниските нивоа го отежнале речниот транспорт, го зголемиле притисокот врз наводнувањето и производството на електрична енергија и создале дополнителни проблеми со достапноста на свежа вода.

И Дунав беше меѓу најпогодените

Дунав, една од најважните европски реки, беше меѓу реките со исклучително ниски протоци во текот на летото. Во јули, рекордно или речиси рекордно ниските нивоа на Дунав влијаеле врз пловидбата, наводнувањето и производството на енергија во Романија, Србија, Хрватска и Унгарија.

Официјалниот августовски извештај на „Коперникус“ покажува дека ниските протоци продолжиле во голем дел од Европа. Рекордно ниски вредности биле регистрирани и на делови од Рајна, Дунав, Лоара, По, Висла и Елба, додека многу ниски протоци имале и Сена, Рона, Темза, Одра, Днепар и Јужен Буг.

Тоа е особено важно за економијата затоа што големите реки се дел од транспортните коридори, системите за наводнување и енергетската инфраструктура.

Европа зад себе остави екстремно топло лето

Ниските речни протоци се случија во ист период со исклучително високи температури и долготрајни сушни услови. Летото 2026 година беше третото најтопло лето досега регистрирано за Европа, според податоците на „Коперникус“, додека за Западна Европа беше најтопло лето откако се водат мерењата.

Во Западна Европа просечната летна температура достигнала 21,7 степени Целзиусови – дури 2,5 степени над просекот за периодот 1991–2020 година. Топлината не била само прашање на просечната температура. До крајот на летото, дури 52 отсто од површината на Европа била изложена на „многу силен топлински стрес“, категорија која одговара на температура што се чувствува како 38 степени Целзиусови или повеќе.

Во Западна Европа имало 17 дена во кои најмалку 60 отсто од територијата била изложена на температури над 30 степени. За споредба, такви денови имало 11 во 2003 година и седум во 2025 година.

Морето околу Европа исто така беше невообичаено топло

Истовремено, морската површина околу Европа била исклучително топла. Рекордни или речиси рекордни температури на морската површина биле измерени долж голем дел од атлантскиот брег и во западниот и централниот дел на Средоземното Море. Топлото море било проследено со силни до екстремни морски топлотни бранови.

Тоа може дополнително да ги влоши условите во крајбрежните области. Топлото море го ограничува ноќното ладење и ја зголемува влажноста, што може да го засили топлинскиот стрес кај луѓето.

Сушата ја зголеми и опасноста од пожари

Долготрајната суша и повторените топлотни бранови придонесоа и за исклучително активна сезона на шумски пожари. До 2 септември, површината зафатена со пожари во Европската Унија била речиси двојно поголема од просекот за истиот период во годините 2006–2025. Особено тешко биле погодени Шпанија и Франција.

Податоците за емисиите од пожарите покажуваат дека до крајот на летото тие биле меѓу десетте највисоки регистрирани во Европа од 2003 година. Тоа значи дека последиците од екстремното лето не останале само кај високите температури. Се поврзале сушата, недостигот на вода, ниските речни протоци, пожарите, проблемите со транспортот и притисокот врз енергетските системи.

Кога реките паѓаат, проблемот не е само во водата

„Коперникус“ предупредува дека ваквите услови покажуваат колку различните климатски ризици се поврзани. Нискиот проток на река може да значи помалку вода за наводнување, потешка пловидба и транспорт, помало производство на хидроенергија и дополнителни ограничувања за системите што користат речна вода за ладење.

Затоа сушата во еден дел од Европа може да има економски последици и многу подалеку од местото каде што првично се појавила.

Летото 2026 година така остави необична комбинација зад себе: рекордни топлотни услови, широко распространета суша, екстремно ниски речни протоци, топло море и големи пожари. Податоците на „Коперникус“ не покажуваат дека секој од овие настани има една единствена причина, но покажуваат колку силно можат да се поврзат екстремната топлина и сушните услови со притисоците врз водата, екосистемите и економијата.