Во Европа се појавува нова психоактивна дрога речиси секоја недела, предупредуваат од Европската агенција за дроги (EUDA). Само во 2025 година биле откриени 50 нови супстанци, од кои голем дел се синтетички опиоиди – хемиски соединенија кои во мали количини можат да бидат смртоносни.
Според најновиот Европски извештај за дроги за 2026 година, агенцијата сега следи повеќе од 1.000 нови психоактивни супстанци, меѓу кои над 100 синтетички опиоиди. Дел од нив речиси и не постоеле пред една деценија.
Особено загрижувачки се таканаречените „орфин“ опиоиди – нова група полусинтетички супстанци кои брзо се шират од 2024 година. Досега се идентификувани девет такви супстанци, поврзани со повеќе од 30 смртни случаи низ Европа. Две од нив веќе се регистрирани во повеќе од десет земји и се ставени на забрзана проценка на ризик на ниво на ЕУ.
Брз пазар, бавен систем
Од EUDA предупредуваат дека пазарот на дроги се менува со темпо што е тешко да се следи. Организираниот криминал, миграциските притисоци и геополитичките промени ја обликуваат понудата, додека Европа станува и производствен центар со стотици нелегални лаборатории.
„Проблемот е брзината на појавување на нови супстанци,“ предупредуваат од агенцијата, нагласувајќи дека секоја нова хемикалија носи непознати здравствени ризици.
🧪 Европа се обидува да фати чекор
И покрај брзината на развојот на пазарот, ЕУ тврди дека не заостанува целосно. По зајакнувањето на мандатот во 2024 година, EUDA воведе систем за рано предупредување, мрежа на форензички лаборатории и механизми за брза проценка на ризик.
Целта е побрзо откривање, анализа и ограничување на новите супстанци пред да станат широко распространети.
Илјадници смртни случаи, различни модели
Во 2024 година, во Европската унија биле регистрирани околу 7.600 смртни случаи поврзани со дроги. Тоа е значително помалку од САД, каде годишно умираат над 100.000 луѓе, главно поради опиоидната криза. ЕУ делумно ја припишува оваа разлика на „балансираниот пристап“, комбинација од контрола, третман и мерки за намалување на штети.
Повеќе од 500.000 лица во ЕУ добиваат терапија со опиоидни агонисти, а лекот налоксон, кој спречува предозирање, е достапен во 19 земји-членки.
Нееднаква подготвеност
И покрај напредокот, разликите меѓу земјите остануваат големи. Програмите за намалување штети не се подеднакво развиени, а дел од инструментите сè уште се ограничени или контроверзни. Новата стратегија на ЕУ за дроги (2026–2030) се обидува да го адресира токму ова преку пет столба: јавно здравје, безбедност, намалување штети, партнерства и подготвеност.
Европа денес се соочува со динамичен и брзо менлив пазар на дроги, каде хемијата напредува побрзо од регулативата. Клучното прашање за следните години не е само колку дроги ќе се појават, туку дали системот ќе успее да реагира доволно брзо пред тие да станат масовна закана.
