Нов извештај на ФАО и Светската метеоролошка организација предупредува дека почестите и подолготрајни топлотни бранови го загрозуваат производството на храна, добитокот, рибарството и земјоделските заедници.
Екстремните горештини стануваат една од најголемите закани за глобалното земјоделство и производството на храна, покажува новиот заеднички извештај на Организацијата за храна и земјоделство и Светската метеоролошка организација. Документот „Екстремната топлина и земјоделството“ предупредува дека топлотните бранови денес се почести, поинтензивни и подолготрајни отколку пред неколку децении.
Според извештајот, повеќе од една милијарда луѓе веќе се изложени на опасни температури, а светската економија губи стотици милијарди долари поради изгубени работни часови и намалена продуктивност. Последиците се чувствуваат низ целиот аграрно-прехранбен систем — од нивите, фармите и рибниците до глобалните синџири на снабдување со храна.
„Екстремната топлина е главен мултипликатор на ризик, кој создава зголемен притисок врз земјоделските култури, добитокот, рибниците и шумите, како и врз заедниците и економиите што зависат од нив“, изјави генералниот директор на ФАО, Кју Донгју.
Во извештајот, екстремната топлина се дефинира како продолжен период во кој дневните и ноќните температури значително ги надминуваат вообичаените вредности. Таквите услови создаваат физиолошки стрес кај растенијата, животните и луѓето, што доведува до оштетувања и пад на продуктивноста.
Кај земјоделските култури, критичната граница често е околу 30 степени Целзиусови. Над оваа температура се нарушува фотосинтезата, клеточните структури стануваат нестабилни, а репродуктивните процеси се попречуваат. Кај некои култури, како компирот и јачменот, штетите може да почнат и на пониски температури.
Добитокот покажува знаци на топлотен стрес веќе над 25 степени. Животните пијат повеќе вода, се движат помалку и имаат намален апетит. Ако изложеноста продолжи, може да се јават сериозни здравствени проблеми, а и кога нема смртност, продуктивноста опаѓа преку намалено производство на млеко и послаб квалитет на месото.
Високите температури создаваат проблеми и во водните екосистеми. Тие го намалуваат нивото на растворен кислород во водата, што ги загрозува рибите и другите водни организми, а со тоа и рибарството и снабдувањето со храна.
Извештајот наведува дека во 2025 година делови од Киргистан биле погодени од температури за 10 степени повисоки од вообичаеното, што довело до пад од 25 проценти кај житните култури. Слични екстреми се забележани и во САД, Бразил, Кина и Австралија, каде топлотните бранови често се комбинираат со суши и пожари.
Особено загрижувачки се таканаречените „ненадејни суши“, кои се развиваат брзо под влијание на екстремната топлина. Тие ја намалуваат влагата во почвата, ја зголемуваат ерозијата и оставаат долгорочни последици врз земјоделското земјиште.
Научниците предупредуваат дека со дополнително глобално затоплување состојбата може да стане уште потешка. Ако просечната температура се зголеми за повеќе од 2 степени Целзиусови, интензитетот на топлотните бранови може да се удвои, а при затоплување од 3 степени да се зголеми четирикратно.
„Екстремната топлина сè повеќе ги дефинира условите под кои функционираат земјоделско-прехранбените системи“, изјави генералната секретарка на Светската метеоролошка организација, Селест Сауло, додавајќи дека станува збор за фактор што ги засилува постојните слабости во системот.
Иако извештајот има глобален карактер, неговите предупредувања се важни и за Македонија. Земјоделството во земјава е директно зависно од временските услови, а последните години се забележуваат почести и подолги топлотни бранови, намалени приноси кај житните култури, лозјата и овоштарниците, зголемен притисок врз водните ресурси и топлотен стрес кај добитокот.
Најранливи се малите земјоделци, кои немаат доволен пристап до современи технологии, системи за наводнување и заштита од климатски екстреми. Во услови на температури што често надминуваат 40 степени Целзиусови, работата на отворено станува ризична по здравјето, а продуктивноста значително опаѓа.
Дополнителен ризик се пожарите, кои стануваат почести со секој нов топлотен бран. Тие не ги уништуваат само шумите, туку влијаат и врз земјоделството преку деградација на почвата, губење на биодиверзитетот и дополнително оптоварување на природните ресурси.
Извештајот порачува дека екстремната топлина веќе не е само временски феномен, туку системски ризик за храната, економијата и здравјето. За земјите како Македонија, тоа значи дека адаптацијата на земјоделството кон новите климатски услови станува итна потреба, а не одложлива политика.
