Она што некогаш изгледаше како научна фантастика денес станува дел од понудата на одредени биотехнолошки компании.

Но дали генетскиот избор навистина може да создаде поздрави и поуспешни деца или станува збор за индустрија што им продава на родителите илузија дека можат да ја контролираат иднината?

Во анализа објавена на 27 октомври, „Гардијан“ го отвора прашањето за таканаречената либерална еугеника – користењето генетски технологии за избор на пожелни карактеристики кај идните деца.

Од спречување болести до избор на карактеристики

Генетското тестирање на ембриони веќе има медицинска примена, особено кога постои ризик од пренесување одредени наследни болести.

Но новите комерцијални понуди одат подалеку.

Компании како Nucleus Genomics промовираат можност за избор на ембриони врз основа на генетски проценки поврзани со различни особини.

Меѓу нив се наведуваат висината, некои здравствени ризици и когнитивни карактеристики.

Проблемот е што генетските проценки за сложени особини не претставуваат сигурно предвидување на иднината на конкретно дете.

Интелигенцијата, на пример, не зависи од еден ген. Врз неа влијаат голем број генетски фактори, но и образованието, средината во која детето расте, исхраната и многу други околности.

Колку всушност може да предвиди ДНК?

Современата генетика користи полигенски оценки, кои врз основа на голем број генетски варијанти проценуваат веројатности за одредени карактеристики.

Но таквите статистички показатели не се гаранција дека одреден ембрион ќе стане повисок, поинтелигентен или поуспешен човек.

Особено големи се ограничувањата кога се споредуваат мал број ембриони од истите родители.

Научниците предупредуваат дека комерцијалните ветувања можат да создадат нереални очекувања.

Родителите може да платат високи суми за услуга што не може со сигурност да го обезбеди исходот што го посакуваат.

Дали богатите ќе можат да купуваат предност за своите деца?

Генетскиот избор отвора и сериозна социјална дилема.

Ако ваквите услуги останат достапни претежно за богатите семејства, може да се создаде дополнителна нееднаквост во пристапот до репродуктивни технологии.

Но постои и подлабоко прашање: што се случува кога општеството ќе почне одредени човечки особини да ги смета за попожелни од други?

Во анализата на „Гардијан“, авторот, кој живее со прогресивна мускулна состојба, предупредува дека ваквото размислување може дополнително да ги стигматизира лицата со попреченост или хронични заболувања.

Неговата аргументација не е против лекувањето на болестите, туку против претпоставката дека човечката различност сама по себе е проблем што треба да се елиминира.

Совршенството како нов производ

Генетските технологии имаат огромен потенцијал за медицината.

Тие можат да помогнат во откривање наследни ризици и во подобрување на репродуктивната здравствена заштита.

Но границата меѓу медицинската превенција и комерцијалниот избор на „посакувани“ особини станува сè поважна.

Доколку родителите почнат да веруваат дека можат да изберат совршено дете, секое отстапување од очекувањата би можело да се доживува како неуспех.

А детството не е производ со гарантирани карактеристики.

Најголемата дилема на новата генетска индустрија затоа можеби не е што технологијата може да направи, туку што општеството треба да дозволи да се продава како човечко совршенство.