Секој 16 октомври меѓународните организации за благосостојба на животните го одбележуваат Глобалниот ден на мачките, со фокус врз милионите улични и диви мачки низ урбаните средини. Наместо затворање во преполни стационари или заловување со смртен исход, активистите бараат институционална примена на програмите за стерилизација. Трн анализира како хуманите практики за контрола на популацијата функционираат на терен и зошто локалните заедници имаат корист од здрави, кастрирани улични животни.
Движењето за заштита на уличните мачки започна со организацијата „Али кет алајс“ (Alley Cat Allies), која во 2001 година го воведе Денот на диви мачки, а подоцна го преименуваше во Глобален ден на мачките. Суштината на оваа иницијатива лежи во методот познат како ТНР (Trap-Neuter-Return) – залови, стерилизирај, вакцинирај и врати во маалото.
Уличните мачки кои израснале без контакт со луѓе тешко се социјализираат во домашни услови. Нивното сместување во кафези предизвикува огромен стрес, а во практиката на многу земји преполните стационари завршуваат со еутаназија на здрави единки. Стерилизацијата го запира размножувањето, ја елиминира бучавата од парењето и ја стабилизира колонијата.
о македонскиот контекст, прашањето за уличните мачки често останува во сенка на проблемот со бездомните кучиња. Јавните претпријатија и локалните самоуправи ретко имаат посебни програми, буџети или протоколи за мачките, па целиот товар за контрола на популацијата паѓа врз граѓаните и активистите.
Локални здруженија и граѓани во Скопје и другите градови самостојно организираат акции за фаќање, носење на ветеринар и финансирање на зафатите од сопствен џеб. Означувањето на увото – меѓународен стандард со кој се сече врвот на левото уво кај стерилизираната мачка додека е под анестезија – им овозможува на ветеринарите и хранетелите веднаш да препознаат кои единки се веќе третирани.
Мачките се дел од урбаниот екосистем со децении. Нивното целосно отстранување од една урбана зона создава таканаречен „вакуум ефект“, каде што испразнетиот простор брзо го населуваат нови, нестерилизирани мачки или се зголемува присуството на глодачи.
Заедниците што им овозможуваат на стерилизираните мачки безбедно да живеат во своите маалски реони добиваат стабилна санитарна рамнотежа без отрови. Ветеринарните податоци покажуваат дека стерилизирана мачка живее подолго, помалку влегува во борби за територија и не создава ново потомство на улица. За хуман третман е потребна поддршка од општините преку субвенции за стерилизација и признавање на статусот на уличните мачки во комуналните прописи.
