Бабата и дедото на Деб Халанд биле одведени од својата домородна заедница на осумгодишна возраст и сместени во интернат во кој останале до тринаесеттата година. Биле дел од системот преку кој американските власти и верските установи ги одвојувале домородните деца од нивните семејства и ги потиснувале нивните јазици и традиции. Нивната внука денес е првата домородна Американка избрана за гувернерка на американска сојузна држава.
На изборите на 3 ноември, демократката Халанд го победи републиканецот Грег Хал во Ново Мексико. Припадничката на Лагуна Пуебло ја наследува Мишел Лујан Гришам, која по два мандата немаше право повторно да се кандидира. Победата е нова историска пресвртница за политичарката која веќе стана една од првите две домородни Американки во Конгресот и првата домородна личност на чело на ресор во американската влада.
Кои се Лагуна Пуебло?
Лагуна Пуебло е федерално призната домородна заедница во Ново Мексико, западно од Албакерки. Таа е една од 19-те заедници Пуебло во државата, а нејзините припадници го зборуваат јазикот керес. Денес живеат во шест села: Лагуна, Месита, Пагуате, Сима, Парахе и Енсинал. Седиштето на нивната управа се наоѓа во селото Лагуна.
Нивните корени во областа се многу постари од Соединетите Американски Држави. Според американската Служба за национални паркови, предците на денешната заедница живееле на тоа место најмалку од 1300 година. Името Лагуна доаѓа од шпанскиот збор за езеро и се поврзува со некогашното езеро крај населбата.
Халанд ја одржувала врската со своето потекло преку летата во Месита, каде што живееле баба ѝ и дедо ѝ. Од баба ѝ ги учела обичаите и учествувала во традиционалните празници и церемонии. Со дедо ѝ работела на нивите со пченка. Подоцна, пред американските сенатори, раскажала дека токму таму научила колку се важни водата и заштитата на природните ресурси.
Од семејната траума до отворањето на државните архиви
Родена во 1960 година во Винслоу, Аризона, Халанд пораснала во воено семејство. Мајка ѝ, припадничка на Лагуна Пуебло, служела во морнарицата, а татко ѝ бил маринец и ветеран од Виетнам. Честите преселби значеле дека до завршувањето на средното образование сменила 13 јавни училишта.
Во 2018 година, заедно со Шарис Дејвидс, станала една од првите две домородни Американки избрани во Конгресот. Во 2021 година, претседателот Џо Бајден ја назначил за секретарка за внатрешни работи, ресорот надлежен за јавните земјишта, природните ресурси и бројни прашања поврзани со домородните народи.
Од таа позиција, Халанд отвори федерална истрага за интернатите во кои биле испраќани домородните деца. Истрагата документираше систем на присилна асимилација во кој на децата им биле менувани имињата, им била сечена косата и им било ограничувано или забранувано користењето на сопствените јазици и практикувањето на традициите.
Извештајот објавен во 2024 година утврди дека најмалку 973 домородни деца починале додека посетувале училишта управувани или поддржани од федералната власт. Во октомври истата година, Бајден упати формално извинување за улогата на американската влада во тој систем. За Халанд, истрагата значеше и отворање на историјата низ која поминало нејзиното семејство.
Самохрана мајка која користела помош за храна
До високите функции Халанд стигнала преку години финансиска несигурност. Како самохрана мајка користела државна помош за храна, работела во кетеринг и произведувала салса во сопствен мал бизнис. На факултет се запишала на 28 години, дипломирала англиски јазик во 1994 година, а правните студии ги завршила во 2006 година.
Во кампањата го поврза тоа искуство со ветувањата за подостапна здравствена заштита, повисока минимална плата и заштита на помошта за храна. Заштитата на водата и светите места на домородните заедници остана меѓу нејзините приоритети.
Нејзината победа доаѓа 78 години по судската битка на Мигел Трухиљо, припадник на Ислета Пуебло и ветеран од Втората светска војна, со која била урната уставната одредба што исклучувала многу домородни жители на Ново Мексико од гласањето. Халанд сега доби мандат да ја предводи истата држава.
