Црна Гора почна да ги приспособува своите закони на дел од барањата на Хрватска, во обид да ја отстрани блокадата што може да го загрози нејзиниот план да стане членка на Европската Унија во 2028 година.

Според најновите информации на „Еуроњуз“, црногорскиот парламент минатата недела усвоил две законски измени со кои директно се адресираат чувствителни прашања од билатералните односи со Хрватска.

Станува збор за законски решенија поврзани со спомен-обележјата од војните во деведесеттите години и именувањето спортски објекти по лица поврзани со спорни историски настани.

Овие промени следуваат по документот што Загреб го достави до земјите членки на ЕУ, во кој се наведени осум барања што Хрватска очекува да бидат исполнети пред Црна Гора да стане полноправна членка.

Црна Гора прифати законски измени за спомен-плочата во Морињ

Првиот конкретен чекор е измената на Законот за спомен-обележја, усвоена на 13 октомври.

Со неа се овозможува дополнително одобрување на веќе поставени спомен-обележја за кои претходно не била целосно спроведена законската процедура.

Ова решение отвора можност за легализирање и трајна заштита на спомен-плочата во поранешниот логор Морињ, каде што за време на војната во 1991 и 1992 година биле затворени и малтретирани хрватски цивили и воени заробеници.

Спомен-плочата беше поставена во 2022 година, но предизвика реакции кај дел од црногорската јавност поради формулациите за одговорноста за воените злосторства.

Хрватска бара плочата да остане трајно видлива и заштитена, без можност да биде покривана или отстранувана.

Новите законски измени претставуваат чекор кон исполнување на тоа барање, иако за целосно решавање се потребни и соодветни институционални одлуки.

Базенот во Котор ќе мора да го смени името

Вториот чекор е измената на Законот за спорт, исто така усвоена на 13 октомври.

Со новото законско решение се предвидува спортските објекти да можат да носат имиња на личности од чија смрт поминале најмалку 40 години.

Оваа одредба има директни последици за градскиот базен во Котор, кој го носи името на ватерполистот Зоран Гопчевиќ.

Гопчевиќ бил поврзуван со стражарската служба во логорот Морињ, поради што Хрватска со години бара базенот да биде преименуван.

Тој починал во 2000 година, што значи дека според новото правило не се исполнети условите спортскиот објект да го носи неговото име.

Законската измена практично отвора пат за исполнување на уште едно хрватско барање.

Претходно хрватските ватерполо-клубови одбиваа да играат во базенот во Котор поради неговото име, а спорот се пренесе и на меѓународните спортски натпреварувања.

Осум барања од Загреб – дел се исполнуваат, дел остануваат спорни

Хрватска на 14 октомври преку дипломатски документ до членките на ЕУ ги прецизираше своите услови за поддршка на црногорското членство.

Покрај спомен-плочата во Морињ и базенот во Котор, Загреб бара обесштетување на поранешните затвореници во логорот, целосна соработка во потрагата по 14 исчезнати хрватски државјани, процесирање на воените злосторства и решавање на имотните спорови на хрватските семејства.

Едно од најсложените прашања останува школскиот брод „Јадран“, кој се наоѓа во Црна Гора.

Хрватска инсистира бродот да ѝ биде вратен, тврдејќи дека припаѓа на хрватската страна според правилата за наследување на имотот на поранешна Југославија.

Црна Гора, пак, не го прифаќа таквото толкување на сопственоста, поради што ова прашање сè уште нема решение.

Отворено останува и разграничувањето меѓу двете земји, вклучително и морската граница.

Во однос на обесштетувањето за Морињ, според Радио Слободна Европа, Црна Гора уште од 2014 година исплаќала надоместоци на поранешните затвореници, но Хрватска и натаму бара целосно решавање на прашањето.

Тоа покажува дека не сите барања се нови, ниту дека за сите досега немало никаков напредок.

Хрватска блокира четири преговарачки поглавја

Иако Црна Гора е најнапредната земја кандидат за членство во Европската Унија, билатералните спорови со Хрватска веќе имаат конкретни последици врз преговарачкиот процес.

Загреб го попречува напредокот во четири поглавја, поврзани со транспортната политика, надворешната и безбедносната политика, правосудството и основните права, како и правдата, слободата и безбедноста.

Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ изјави дека неговата земја не сака да го блокира проширувањето, туку бара решавање на прашања што се поврзани со европските вредности, одговорноста за воените злосторства и добрососедските односи.

Според него, Хрватска со години укажува на овие проблеми и очекува конкретен напредок пред завршувањето на преговорите.

Германија врши притисок врз Хрватска да се најде решение

Во спорот се вклучи и Германија, која стравува дека билатералните несогласувања можат да го забават целиот процес на проширување на Европската Унија.

Според „Еуроњуз“, германската влада побарала од Хрватска конструктивен пристап кон решавањето на отворените прашања.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц оцени дека Црна Гора ги исполнува потребните услови и дека преостанатите билатерални прашања можат да бидат решени.

Прашањето за користење билатерални спорови во пристапните преговори предизвика реакции и кај високата претставничка на ЕУ за надворешна политика, Каја Калас, која предупреди дека процесот на проширување не треба да биде заложник на вакви несогласувања.

Оваа дебата е значајна и за другите земји кандидати од Западен Балкан, бидејќи секоја членка на ЕУ има можност да влијае врз одлуките за затворање на преговарачките поглавја и за конечниот прием на нови членки.

Црна Гора затвори 21 поглавје, но последниот чекор зависи од сите членки на ЕУ

На 12 октомври Црна Гора затвори уште три преговарачки поглавја – за економската и монетарната политика, статистиката и социјалната политика и вработувањето.

Со тоа бројот на привремено затворени поглавја достигна 21 од вкупно 33.

Црногорската влада има амбиција да ги заврши преговорите до крајот на 2026 година и земјата да стане членка на Унијата во 2028 година.

Сепак, затворањето на поглавјата не е доволно само по себе. Пристапниот договор мора да биде одобрен и ратификуван согласно процедурите во сите земји членки.

Токму затоа ставот на Хрватска има голема тежина во последната фаза на црногорските преговори.

Законските измени во Подгорица покажуваат подготвеност за решавање на дел од барањата на Загреб, но не значат дека сите билатерални спорови се затворени.

Останува да се види дали постигнатиот напредок ќе биде доволен Хрватска да ја повлече блокадата или ќе бара решавање и на останатите прашања пред да даде конечна согласност.