Со почетокот на грејната сезона, пелетите повторно стануваат значителен трошок за домаќинствата, а различните мерки во регионот го отвораат прашањето колку државата може да влијае врз цената на овој енергенс.

Грејната сезона само што започна, а семејствата што користат пелети веќе се соочуваат со значителни издатоци. Иако пред неколку години греењето со пелети се промовираше како практична и релативно економична алтернатива на дрвата и електричната енергија, ценовните промени сè повеќе ја доведуваат во прашање неговата исплатливост.

Според објавените понуди на македонскиот пазар во октомври, цените на одредени видови пелети достигнуваат 379 до 399 денари за вреќа од 15 килограми. Тоа значи дека еден тон, пресметан според ваквите цени, чини приближно од 25.300 до 26.600 денари, односно од 411 до 432 евра. Станува збор за пресметка врз основа на конкретни малопродажни понуди, а не за просечна цена на целиот пазар.

За домаќинство што троши четири тони во текот на зимата, трошокот по повисоката цена би достигнал околу 106.400 денари, без дополнителни издатоци за транспорт.

Истовремено, во регионот веќе се воведуваат различни мерки за да се спречи дополнително поскапување.

Црна Гора ја ограничи цената на најмногу 270 евра за тон

Црногорската влада на 24 септември донесе одлука со која ги ограничи малопродажните цени на пелетите.

За пелетите од класата А2 максималната цена изнесува 250 евра за тон, додека за повисоката класа А1 е определена горна граница од 270 евра за тон, со вклучен ДДВ.

Мерката се применува од 2 октомври 2026 година и треба да важи до 30 јуни 2027 година.

Но, ограничувањето отвори и нов проблем. Според црногорскиот весник „Вијести“, дел од производителите и трговците се обидуваат да ги надоместат ограничените цени преку дополнителни трошоци за пакување и превоз.

Поради тоа, Министерството за економски развој најави дополнителни измени со кои треба да се забрани наплатување дополнителни трошоци над максимално дозволената цена. Се подготвува и обврска за одржување на понудата, со цел ограничувањето на цените да не предизвика недостиг на пелети.

Босна и Херцеговина ги ограничува трговските маржи

Во Федерацијата Босна и Херцеговина е применет поинаков модел на интервенција.

Наместо директно да ја утврди максималната цена за еден тон, Владата во септември донесе одлука за ограничување на трговските маржи.

Вкупната маржа во големопродажниот синџир е ограничена на четири проценти, а малопродажната на осум проценти. Мерката се однесува на сите видови и класи пелети, без оглед на нивното потекло и пакување.

Ограничувањето е предвидено за период од 90 дена, а целта е да се спречи прекумерно зголемување на цените преку трговските надоместоци.

Ова е особено важно бидејќи во делови од Босна и Херцеговина пред грејната сезона цената на пелетите достигнувала и до 900 конвертибилни марки, односно околу 460 евра за тон.

Хрватска со ДДВ од само пет проценти

Хрватска, пак, се определила за даночно олеснување.

Во март 2026 година беше продолжена примената на намалената стапка на ДДВ од пет проценти за пелети, огревно дрво, брикети и дрвена сечка. Повластената стапка ќе важи до 31 март 2027 година.

Целта на мерката е да се ублажи влијанието на цените на енергентите врз семејните буџети, без директно ограничување на продажните цени.

Хрватската влада во септември усвои и нов пакет мерки за заштита на домаќинствата и економијата, вреден 260 милиони евра, кој опфаќа помош за повеќе категории потрошувачи на енергија.

Србија предупредува на интервенција ако продолжи поскапувањето

Во Србија цените на пелетите во октомври се движат меѓу 42.000 и 48.000 динари за тон, а на одделни продажни места достигнуваат и 52.000 динари.

Професорот на Шумарскиот факултет во Белград, Бранко Главоњиќ, оцени дека цените се околу 50 проценти повисоки во споредба со истиот период минатата година.

Тој за српските медиуми посочи дека производствените трошоци не пораснале во иста мера и дека високата побарувачка влијаела врз формирањето на продажните цени.

По состанокот во Стопанската комора на Србија, било пренесено предупредување дека државата ќе реагира доколку се појави нов бран поскапувања.

Србија веќе има искуство со директна интервенција: во 2022 година ги ограничуваше цените на пелетите и воведе забрана за извоз. Сепак, таа мерка не треба да се меша со состојбата во октомври 2026 година, кога засега е најавена можност за нова интервенција.

Македонија има повластен ДДВ, но нема утврдена максимална цена

За разлика од Црна Гора, во Македонија не е потврдена актуелна владина одлука со која се утврдува максимална малопродажна цена на пелетите.

Земјава веќе применува повластен даночен третман за дрвените пелети. Уште во 2016 година ДДВ за пелетите и печките на пелети беше намален од 18 на пет проценти, со цел да се поттикне користењето на овој начин на загревање. Овие производи се наведени и во прегледот на повластени даночни стапки на Управата за јавни приходи.

Сепак, повластениот данок сам по себе не гарантира ниска малопродажна цена.

Дополнителен проблем претставува и големата разлика меѓу понудите. Според ориентирните пазарни податоци за август 2026 година, цените на пелетите во Македонија се движеле од 14.500 до 22.000 денари за тон, додека во одредени октомвриски малопродажни понуди достигнуваат и над 26.000 денари за тон, пресметано според цената на поединечни вреќи.

Колку чини еден тон пелети во регионот?

Податоци за септември–октомври 2026 година. Цените не се национални просеци и не се целосно споредливи по квалитет, пакување и услови за испорака.

Дали регионалните мерки се решение и за Македонија?

Искуствата од регионот покажуваат дека државите применуваат три различни пристапи: ограничување на конечните продажни цени, контрола на трговските маржи и намалување на даночните оптоварувања.

Секој од овие модели има предности и ограничувања. Ограничувањето на цените може непосредно да ги заштити потрошувачите, но ако не е придружено со контрола на пазарот, може да доведе до намалување на понудата или воведување дополнителни трошоци. Ограничувањето на маржите, пак, го стеснува просторот за трговски заработки, но не го спречува поскапувањето кај производителите.

За Македонија, каде што веќе постои повластен ДДВ, прашањето е дали се потребни дополнителни мерки за следење на цените, трговските маржи и снабдувањето.

Разликите меѓу цените во регионот покажуваат дека пазарните услови и државните политики значително влијаат врз трошоците за греење.

За домаќинствата што се греат на пелети, проблемот не е само колку чини една вреќа, туку колкава сума треба да издвојат за целата зима.