Со децении Соединетите Американски Држави важат за едно од најбезбедните места за чување на националните златни резерви. Њујорк, заедно со Лондон, претставува клучен центар на меѓународниот пазар на злато, а голем број држави чуваат дел од своите резерви надвор од сопствените граници.
Но, во услови на растечки геополитички тензии и зголемена неизвесност во светската економија, централните банки почнуваат повторно да пресметуваат каде е најбезбедно да се наоѓа нивното злато.
Најновиот пример доаѓа од Холандија, чија централна банка во текот на 2026 година преместила приближно 86 тони злато од Њујорк и Отава во Лондон. Операцијата била реализирана меѓу март и август, а нејзината официјална цел е подобрување на ликвидноста и можноста за тргување со резервите, како и поголема подготвеност за евентуални кризи.
Иако тоа не претставува целосно повлекување од американските трезори, потегот покажува дека државите сè повеќе внимаваат не само колку злато поседуваат, туку и каде физички го чуваат.
Холандија го премести златото, но не го врати дома
Според податоците на Светскиот совет за злато, по преместувањето на резервите, учеството на Лондон во холандските златни резерви се зголемило од 18,1 на 32,1 отсто.
Со тоа британската престолнина станала најголемата поединечна локација на која Холандија го чува своето злато, дури и пред трезорите на сопствената територија, каде што се наоѓаат 30,8 отсто од резервите.
Истовремено, учеството на златото што се чува во Њујорк се намалило од 31,3 на 18,5 отсто, додека уделот во Отава се намалил од 19,7 на 18,5 отсто.
Ова е важна разлика во однос на тврдењата дека централните банки масовно го враќаат златото во своите држави. Холандија, всушност, префрлила дел од резервите од едни странски трезори во други.
Таквата одлука покажува дека за централните банки, покрај физичката безбедност, важна е и можноста златото брзо да се продаде, замени или искористи во финансиски трансакции.
Зошто државите стануваат повнимателни кон Америка?
Една од причините е променетото геополитичко опкружување.
Замрзнувањето на дел од руските девизни резерви по почетокот на војната во Украина во 2022 година покажа дека меѓународните финансиски средства можат да станат инструмент на политички и економски притисок.
Таа одлука поттикна поширока расправа за ризиците од чување национално богатство во странски финансиски системи.
За државите што се изложени на можни санкции или политички конфликти, сопственото злато претставува посебно важна резерва, бидејќи неговата вредност не зависи од обврската на некоја друга држава да го исплати долгот.
Но, физичкото злато има и ограничување: кога се чува во странство, неговата достапност може да зависи од законите, институциите и политичките околности во земјата во која се наоѓа.
Затоа дел од централните банки настојуваат резервите да ги распределат меѓу повеќе локации, наместо да зависат од еден финансиски центар.
Тоа не значи дека сите овие институции ја изгубиле довербата во Америка. Во многу случаи станува збор за управување со ризици и обезбедување поголема финансиска флексибилност.
Лондон станува сè поважен центар за златото
Преместувањето на холандските резерви дополнително го зајакнува значењето на Лондон како глобален центар за физичко злато.
За разлика од обичното складирање, чувањето злато во Лондон овозможува релативно лесен пристап до еден од најголемите светски пазари за тргување со благородни метали.
Според „Фајненшл тајмс“, количината злато што се чува во лондонските трезори надминува 10.000 тони, со проценета вредност од околу 1.300 милијарди долари.
Банката на Англија има долга традиција на чување злато за други централни банки, а можноста за брзи трансакции без физички транспорт на металот е една од нејзините главни предности.
Ова објаснува зошто дел од земјите не го враќаат златото дома, туку го преместуваат во Лондон.
Централните банки купуваат повеќе злато, а очекуваат помала улога на доларот
Промените во локациите на резервите се дел од многу поширок тренд.
Според истражувањето на Светскиот совет за злато од јуни 2026 година, во кое учествувале 76 централни банки, дури 89 отсто од испитаниците очекуваат глобалните златни резерви да продолжат да растат во следните 12 месеци.
Истовремено, рекордни 45 отсто очекуваат нивните институции да ги зголемат сопствените резерви.
Особено интересен е податокот дека 74 отсто од испитаниците очекуваат американскиот долар да има помало учество во глобалните девизни резерви во наредните пет години.
Ова не претставува најава за крај на доларот како водечка светска валута, туку сигнал дека централните банки бараат поголема диверзификација.
Златото повторно добива поголема улога во таа стратегија.
Дали светот се подготвува за нова финансиска криза?
Интересот за злато расте во период кога светската економија се соочува со високо задолжување, геополитички конфликти, нестабилни енергетски пазари и неизвесност околу идните каматни стапки.
За разлика од државните обврзници, златото не носи камата. Но, нема ниту издавач кој може да не го исполни ветеното плаќање.
Токму затоа централните банки традиционално го користат како средство за диверзификација и заштита во периоди на криза.
Сепак, златото не е целосно безризично. Неговата пазарна цена може значително да се менува, а физичкото чување подразбира трошоци и оперативни ограничувања.
На 20 октомври 2026 година цената на златото се движи над 4.100 долари за тројна унца, што покажува дека благородниот метал останува еден од важните финансиски инструменти во време на неизвесност.
Каде оди светскиот финансиски систем?
Движењето на златните резерви не е само техничко прашање за централните банки. Тоа е и показател за начинот на кој државите ги проценуваат глобалните финансиски и политички ризици.
Во минатото, чувањето резерви во САД било тесно поврзано со довербата во американскиот финансиски систем и неговата водечка улога во светската економија.
Денес централните банки сè повеќе се обидуваат да ја намалат зависноста од една валута, еден пазар или една локација.
Тоа не мора да значи напуштање на американскиот финансиски систем, но покажува дека управувањето со националното богатство станува повнимателно и посложено.
