Четири децении по катастрофата во нуклеарната електрана Чернобил, радиоактивната прашина исфрлена при експлозијата покажува неочекувана отпорност на надворешните атмосферски влијанија. Тимот германски истражувачи од Универзитетот Лајбниц во Хановер и центарот „Хелмхолц Дрезден-Росендорф“ анализираше микрочестички од зоната на исклучување и утврди дека најголемиот дел од радиоактивниот материјал сè уште е цврсто заробен во нивната внатрешна структура, што го одложува периодот кога просторот би бил целосно безбеден без заштитна опрема.

Истражувањето објавено во специјализираното научно списание Journal of Hazardous Materials се фокусира на шест примероци на честички од распрснатото нуклеарно гориво. Овие микроскопски фрагменти потекнуваат директно од уништениот четврти блок во 1986 година, а истражувачите ги класифицираа во три засебни категории според процесите што се случиле за време на термалната експлозија.

Дел од честичките хемиски и физички речиси не се промениле и сè уште се идентични со првобитното гориво – ураниум диоксид. Друга група честички за време на хаваријата се стопила заедно со циркониумската обвивка на шипките гориво, создавајќи заштитен слој што спречува навлегување на вода и кислород во самото јадро. Токму таа фузија на материјали им овозможила на честичките да ги издржат децениските дождови, замрзнувања и хемиски процеси во украинската почва без значително да се распаднат.

Ваквата екстремна стабилност претставува меч со две острици за еколошката безбедност. Од една страна, фактот што радиоактивните елементи не се раствориле значи дека тие не навлегле масовно во подземните води и не го контаминирале поширокиот речен слив кон реката Днепар. Тоа спречило секундарно ширење на радијацијата кон поголемите водни ресурси.

Од друга страна, материјалот останува концентриран во форма на ситни честички прашина непосредно под површинскиот слој на земјата. Секое механичко вознемирување на тлото, од градежни зафати до воени дејствија или шумски пожари, може повторно да ја подигне оваа прашина во воздухот. Доколку ваква нераспадната честичка се вдише, таа останува трајно во белите дробови и емитува концентрирано алфа и бета зрачење врз околното ткиво.

Германските научници нагласуваат дека претходните теоретски модели за санација на нуклеарни хаварии претпоставуваа побрза деградација на горивото под влијание на киселите дождови и почвените бактерии. Новите анализи покажуваат дека плановите за деконтаминација и долгорочно складирање на нуклеарниот отпад мора да сметаат на многу подолги временски рокови, бидејќи овие материјали не ја губат механичката цврстина дури и по 40 години поминати на отворено.