Културно-социјалниот простор „Центар-Јадро“ во Скопје влегува во есента со згуснат распоред од осум настани во октомври, соопштувајќи дека сите термини за нови активности се пополнети сè до 2027 година. Месечната програма содржи меѓународна изложба, дебата за независниот сектор, медиумски мониторинг, регионален книжевен избор, дрег работилници за машкоста и звучен перформанс.
Октомври започнува со изложбата „Thorning Point – Форми на колективно дејствување“, курирана од Мелоди Робин и Алесија Симонети. Проектот поврзува уметнички практики од Скопје (КСП „Центар-Јадро“), Белград (U10 Art Space), Рим (Spazio Y) и Лавов (Jam Factory). Авторите Клелија Живковиќ, Јана Јовашевиќ, Паоло Асенца, Никола Ротироти, Јуриј Грузинов и Олексиј Сај го третираат трнот како заштитник на уметничката автономија и простор за средба.
По отворањето на 1 октомври во 16:30 часот, Мелоди Робин ја водеше дебатата „Сè уште независни? Каква иднина за независната културна сцена во Европа“. Во неа учествуваа Ѓорѓе Јовановиќ, Јана Јовашевиќ, Паоло Асенца и Илона Демченко од Киев, со фокус врз соочувањето со несигурното јавно финансирање и обидите за политичка контрола врз уметноста. Настанот беше дел од програмата „Европски дијалози во Скопје“, во организација на Францускиот институт и Амбасадата на Франција.
На 2 октомври во 12 часот следува презентацијата на почетниот медиумски мониторинг за периодот април – јуни 2026 година. Извештајот го изработија Мила Стаменова Бурнс и Петрит Сарачини од Институтот за медиуми и аналитика ИМА, во соработка со Јадро – Асоцијација на независната културна сцена. Документот мери како Министерството за култура и туризам и шест општини комуницираат со јавноста, но и како интернет-порталите известуваат за независните културни иницијативи. Претставник на асоцијацијата Јадро на настанот ќе биде Дарко Алексовски.
Следниот ден, на 3 октомври во 19:30 часот, регионалниот книжевен избор „Штефица Цвек“ го одржува своето петто издание за првпат во Скопје. Настанот е дел од Фестивалот за критичка култура КРИК под темата „Грижа: начини да се биде заедно“. Изборот, именуван по романот на Дубравка Угрешиќ, не прогласува еден победник, туку оддава признание на повеќе феминистички и општествено ангажирани дела објавени на македонски и на БХСЦ јазик. Зад организацијата стојат Коалиција Маргини, Побунети читателки, Нараториум и Комбинат Букса, со дизајн на постер од Игор Делов.
Сликарот Иван Аџиевски на 5 октомври во 19:30 часот ја отвора самостојната изложба „Згужвана Меморија“, која ќе биде достапна до 15 октомври. Преку слики во техника масло на платно и скулпторска инсталација, авторот ја прикажува меморијата како деформирана површина. Публиката добива активна улога да запише свое сеќавање и физички да го згужва во галерискиот простор. Аџиевски, кој дипломирал на Правниот факултет во 2009 година, слика активно од 2018 година и досега има седум самостојни изложби.
Средината на месецот носи музичка документаристика. Проектот SOULMENTAL со наслов „Кикови, фусови, добоши“ се отвора на 16 октомври во 19:00 часот. Преку фотографија, аудио записи и документарен материјал, изложбата ги прикажува работните простори и процесот на творење на 12 продуценти од македонската хип-хоп сцена.
На 19 октомври во 20:00 часот се отвора изложбата „Стаорска трка“ на Ангела Бошевска и Ертунч Сали, отворена до 27 октомври. Двајцата автори користат скулптури, инсталации и светлосни контрасти за да ја материјализираат трката по општествен статус, каде падот на поединецот го дочекуваат тивки набљудувачи.
Дводелен книжевен викенд носи фестивалот „Друга приказна #11“ на 23 и 24 октомври. Петочната програма носи средба со Драгана Трипковиќ, промоција на дистопискиот роман за деца „Прошетка низ иднината“ од Мала Зора напишан во 1924 година, како и книгата „Дали постои живот?“ од Јудита Шалго со промоторката Силвиа Дражиќ. Во сабота се промовира стихозбирката „Бусен“ на Лилјана Илиќ, Никола Гелевски ќе говори за 150 наслови во едицијата „Магма“ на Темплум, а Пандалф Вулкански ја претставува книгата за писателите од улицата „Данил Хармс“.
Паралелно, на 24 октомври од 11:00 до 15:00 часот, фестивалот „Прво па женско“ и Тиииит! Инк. ја организираат серијата работилници за дрег кралеви насловена „Кралот е гол“. Лазарус и Падре Долоросо од DragKingsMK, заедно со словенечката гостинка Тања Матијашевиќ, низ игра и изведба отвораат прашања за машкоста како перформативен и критички простор.
Месечната програма завршува на 30 октомври во 19:30 часот со визуелно-акустичниот перформанс на композиторот и виолинист Глигор Кондовски. Настапот претставува звучна инсталација поделена во седум концептуални целини, од воведно прекршување до звучен судир.
