Шпанскиот премиер Педро Санчез ја започна кампањата за изборите на 29 ноември со домувањето како една од клучните теми. Според „Еуроњуз“, на собирот во Дос Ерманас, кај Севилја, пред повеќе од 5.000 луѓе, тој ѝ оддаде признание на 87-годишната Марикармен Абаскал, која стана симбол на протестите за домување по иселувањето од нејзиниот дом во Мадрид.
Нејзиниот случај ја претвори станбената криза во приказна со човечко лице. Зад расправите за недвижности, инвестиции и пазарни цени стои едноставно прашање: може ли човек да го задржи својот дом?
Според „Еуроњуз“, иселувањето предизвика протести и дополнителен притисок врз владата, обвинета дека не прави доволно за да ја реши кризата. Владата одговори со пакет од 21 итна мерка, меѓу кои заштита на ранливите жители од иселување, регулирање на изнајмувањето соби, данок за сезонско изнајмување и мерки против шпекулативното купување недвижности. Санчез најави и фонд од 10 милијарди евра за кредити до 50.000 евра за купување прв дом, како и субвенции за изградба.
Со тоа, политичката расправа добива конкретна содржина: кој ќе биде заштитен, кому ќе му се помогне и како ќе се зголеми достапноста на домувањето. Дали мерките ќе дадат резултат останува отворено.
Скопскиот квадрат продолжува да поскапува
Во Македонија, податоците за Скопје покажуваат зошто ова прашање заслужува поголемо политичко внимание.
Како што Трн веќе објави, според податоците на Народната банка, во вториот квартал од 2026 година цените на становите во Скопје пораснале за 13,3 проценти на годишно ниво, односно за 5,5 проценти во однос на претходниот квартал. Годишниот раст забавил во споредба со претходното тромесечје, кога изнесувал 16,6 проценти, но поскапувањето продолжило.
Овој индекс се однесува на огласените цени на становите во Скопје, а не на конечните цени од склучените купопродажни договори. Тој не е показател за цела Македонија, но ја покажува насоката на бараните цени во главниот град.
За човек што бара прв стан, повисоката цена значи поголема сума што треба да ја обезбеди преку заштеда, кредит или семејна помош. Достапноста на домот затоа треба да се мери и преку приходите, потребното учество и месечната рата.
Ќе стане ли домот изборно прашање и кај нас?
Шпанскиот пример покажува како притисокот од граѓаните може да го постави домувањето во центарот на изборната кампања. За Македонија, тоа е можен политички развој, а не извесна прогноза.
За темата да стане вистинска политичка битка, партиите ќе треба да понудат повеќе од општи ветувања за помош на младите. Ќе треба да одговорат колку домови можат да станат достапни, по која цена, за кого и во кој рок.
Тука се отвораат прашања за станови со пристапна кирија, поддршка за прв дом, заштита на закупците и користење на државното и општинското земјиште. Секој предлог треба да се оценува според тоа дали навистина им помага на луѓето да дојдат до дом.
Македонија не мора да го повтори шпанското сценарио за домувањето да стане политички приоритет. Растот на скопските цени веќе е доволна причина партиите да одговорат на прашањето што ги засега идните купувачи: како со своите приходи да си дозволат сопствен дом?
