Само Македонија во 2025 година потрошила 245,6 милиони евра за месо и месни преработки, а Босна и Херцеговина за првите девет месеци од 2026 година увезла месо и живи животни вредни 255 милиони евра. И во Србија и во Црна Гора увозот останува значаен извор на снабдување, додека Хрватска, и покрај членството во Европската Унија, се соочува со намалување на дел од домашното сточарско производство.

Бројките откриваат поширок регионален проблем: земјите со земјоделска традиција и природни услови за производство на храна сè потешко ги задоволуваат сопствените потреби, а голем дел од парите што потрошувачите ги оставаат во продавниците завршуваат кај производители од странство.

Станува збор за различни статистички категории и периоди, поради што износите не можат директно да се споредуваат како единствена регионална ранг-листа. Но сите покажуваат колку увозот е важен за снабдувањето со храна на Балканот.

Македонија увезла 81 илјада тони месо – за секое евро од извозот, речиси шест евра увоз

Македонската статистика покажува дека во 2025 година земјава увезла околу 81 илјада тони месо и месни преработки, во вредност од 245,6 милиони евра.

Во истиот период биле извезени само девет илјади тони месо и месни преработки, вредни 41,3 милиони евра.

Тоа значи дека увозот бил речиси шестпати поголем од извозот во парична вредност, а трговскиот дефицит во оваа категорија надминал 204 милиони евра.

Увозот на месо во 2025 година бил за 6,4 проценти поскап во споредба со 2024 година, иако увезените количества останале речиси непроменети.

Со други зборови, Македонија платила повеќе пари за речиси исто количество увезено месо.

Ова е особено значајно во услови кога цените на храната се меѓу најчувствителните прашања за животниот стандард на граѓаните.

Но месото не е единствениот производ за кој земјава издвојува големи суми.

За увоз на зеленчук, овошје и нивни преработки во 2025 година биле потрошени 179,5 милиони евра, за жита и преработки од жита 151 милион, за млечни производи и јајца околу 120 милиони, а за кафе, чај, какао и зачини 137 милиони евра.

Вкупниот увоз на храна достигнал 1,13 милијарди евра, додека извозот изнесувал околу 564 милиони евра.

Македонија, практично, увезува храна во речиси двојно поголема вредност отколку што извезува.

Половина милијарда евра годишно повеќе за храна отколку што заработуваме од извоз

Трговскиот дефицит на Македонија со храна во 2025 година достигнал приближно 567 милиони евра.

Тоа е зголемување од девет проценти во однос на претходната година.

За споредба, во 2019 година, пред пандемијата, дефицитот изнесувал околу 303 милиони евра.

За шест години разликата меѓу увозот и извозот на храна се зголемила за приближно 264 милиони евра.

Извозот во 2025 година покривал само 49,8 проценти од вредноста на увозот, наспроти 54,8 проценти во 2019 година.

Оваа споредба не значи дека домашното производство во сите категории се намалило. Дел од растот на вредноста на увозот е поврзан и со поскапувањето на храната на меѓународните пазари.

Но таа покажува дека земјата не успева доволно брзо да го зголемува извозот за да го следи растот на увозните потреби.

Особено е впечатливо што Македонија има значителен извоз на зеленчук, овошје и земјоделски производи, но истовремено увезува големи количества храна што се продава на домашниот пазар.

Проблемот не е само колку произведуваме, туку и што произведуваме, колку преработуваме и дали домашната понуда може да одговори на потребите на трговијата и потрошувачите.

БиХ дала 255 милиони евра за месо и живи животни, а извозот на говедско кон Турција исчезнал

Новите податоци од Босна и Херцеговина покажуваат слична нерамнотежа.

Според Управата за индиректно оданочување, земјата од јануари до септември 2026 година увезла 65,15 милиони килограми месо и живи животни во вредност од 499,5 милиони конвертибилни марки, односно околу 255 милиони евра.

Во истиот период извезла 7,5 милиони килограми, вредни приближно 19,9 милиони евра.

Извозот покрива само 7,8 проценти од увозот.

Трговскиот дефицит достигнал околу 235 милиони евра за девет месеци.

Најголема увозна ставка е свежото и разладено говедско месо, за кое биле потрошени приближно 129 милиони евра.

Особено загрижувачки за босанските производители е губењето на турскиот пазар.

Во 2018 година БиХ извезувала свежо говедско месо вредно повеќе од 20 милиони евра, главно во Турција. Во 2025 година и во првите девет месеци од 2026 година извозот на свежо говедско месо воопшто не бил регистриран.

Покрај тоа, вкупниот извоз на месо и живи животни годинава бил за 9,4 проценти помал од истиот период минатата година.

Увозот, исто така, бележи пад од 2,9 проценти, па не може да се зборува за непрекинато зголемување на увозот во секоја година.

Но големата разлика меѓу увезеното и извезеното останува.

Србија, земја со силна сточарска традиција, денес увезува петпати повеќе отколку што извезува во дел од месниот сектор

Србија со децении важеше за земја со значително производство на свинско месо и развиена сточарска индустрија.

Но и таму последните години се забележуваат сериозни проблеми.

Според податоците објавени во српските економски анализи, во 2025 година увозот на говедско, свинско месо и јадливи кланични производи изнесувал 214,77 милиони евра, додека извозот достигнал 44,36 милиони евра.

Дефицитот во оваа група производи изнесувал 170,41 милион евра.

Оваа категорија не го вклучува целиот месен сектор, бидејќи кај живинското месо Србија бележи подобри резултати, па дури и позитивно трговско салдо.

Сепак, проблемите со свињарството се сериозни.

Српскиот фонд на свињи во 2025 година броел околу 2,4 милиони грла, што е речиси 14 проценти под десетгодишниот просек.

Според претставници на српската стопанска комора, африканската свинска чума, високите трошоци за производство и цените на добиточната храна дополнително ја ослабнале конкурентноста на домашните фарми.

Србија има значителен извоз на земјоделски и прехранбени производи во регионот, вклучително и во Македонија, но истовремено мора да увезува одредени видови месо.

Ова покажува дека развиеното земјоделство не гарантира самостојно снабдување во сите категории производи.

Црна Гора со 158 милиони евра за увоз на месо

Уште поизразена зависност од увозна храна има Црна Гора.

Според податоците на Министерството за земјоделство и статистичката управа МОНСТАТ, во 2025 година земјата увезла земјоделски и прехранбени производи вредни околу 1,07 милијарди евра.

Извозот изнесувал само 106,2 милиони евра.

Со други зборови, извозот покривал помалку од десет проценти од увозот.

Месото е најголемата поединечна увозна категорија, со вредност од повеќе од 158 милиони евра во 2025 година.

Тоа е значителен износ за земја со мал број жители.

Но Црна Гора има и специфична економска структура.

Туризмот создава дополнителна побарувачка за храна, особено во летните месеци, кога хотелите, рестораните и угостителските објекти снабдуваат многу поголем број потрошувачи од бројот на постојаните жители.

Домашните производители затоа треба да одговорат не само на редовната потрошувачка, туку и на сезонските потреби на туристичката индустрија.

Истовремено, ограничените производствени капацитети и високите трошоци го прават увозот важен дел од снабдувањето.

Интересно е што Црна Гора истовремено има развиена месопреработувачка индустрија и извезува преработки од месо, додека дел од суровината за производство ја обезбедува од странство.

Ни Хрватска не успева да произведе доволно месо

Проблемот не завршува на границите на Западен Балкан.

Хрватска, иако е членка на Европската Унија и дел од заедничкиот европски земјоделски пазар, исто така се соочува со висока зависност од увоз на месо.

Според податоците на хрватскиот Државен завод за статистика, во 2025 година бројот на заклани свињи се намалил за приближно 16 проценти во однос на претходната година.

Намалување е забележано и кај домашното производство на говедско месо.

Хрватските медиуми, повикувајќи се на Министерството за земјоделство, објавија дека земјата во 2024 и 2025 година увезувала во просек околу 110 илјади тони свежо и разладено свинско месо годишно.

Според официјалните податоци за 2024 година, само увозот на свинско месо достигнал 341,5 милиони евра.

Вкупниот увоз на храна и живи животни во 2025 година достигнал 5,62 милијарди евра, додека извозот изнесувал 3,08 милијарди евра.

Овие податоци покажуваат дека и една економија што има пристап до европски субвенции и голем заеднички пазар се соочува со предизвици во одржувањето на домашното сточарство.

Но Хрватска истовремено има и раст на производството во одредени земјоделски гранки, што значи дека проблемите не се еднакви во сите сектори.

Балканските земји тргуваат меѓу себе, но зависат и од европските производители

Особено интересен е фактот што земјите од регионот истовремено се и меѓусебни трговски партнери и увозници од други европски држави.

Босна и Херцеговина во првите девет месеци од 2026 година најмногу месо и живи животни увезувала од Холандија, Италија и Германија, а меѓу поголемите снабдувачи биле и Србија и Хрватска.

Србија, пак, пласира земјоделски и прехранбени производи на македонскиот пазар.

Според официјалните податоци на српската Влада, вкупната земјоделско-прехранбена трговска размена меѓу Србија и Македонија во 2025 година достигнала 441,9 милиони евра.

Од тоа, дури 322,6 милиони евра биле српски извоз во Македонија.

Разликата во корист на Србија покажува дека домашниот пазар е важна дестинација за српската прехранбена индустрија.

Сепак, овие износи се однесуваат на сите земјоделско-прехранбени производи, а не исклучиво на месо.

Зошто се увезува храна што би можела да се произведува дома?

Причините се различни, но дел од нив се повторуваат низ целиот регион.

Малите и економски недоволно силни фарми често не можат да постигнат производствени трошоци споредливи со големите европски производители.

За сточарството дополнителен проблем се цените на добиточната храна, енергијата, ветеринарните услуги и потребата од значителни вложувања во современа опрема.

Болестите кај животните, особено африканската свинска чума, можат за кратко време да предизвикаат големи загуби.

Проблем е и недостигот од работна сила во руралните средини, каде што младите сè поретко гледаат економска перспектива во земјоделството.

Истовремено, големите трговски синџири и преработувачки капацитети имаат потреба од континуирани испораки, стандардизиран квалитет и стабилни цени.

Ако домашните производители не можат да ги обезбедат тие услови, компаниите се свртуваат кон увоз.

Тоа не значи дека секој увезен производ е непотребен или дека целосното заменување на увозот е реална економска цел.

Но високата зависност од странско снабдување ја прави домашната економија почувствителна на меѓународни поскапувања, транспортни прекини и кризи во производството.

Македонија троши повеќе од една милијарда евра за увозна храна – што останува за домашните производители?

За Македонија ова прашање е особено важно.

Со години се издвојуваат средства за земјоделски субвенции, поддршка на сточарството и рурален развој, но трговскиот дефицит со храна останува висок.

Тоа отвора прашање дали досегашната поддршка доволно придонесува за зголемување на продуктивноста, модернизација на фармите и создавање конкурентни домашни производи.

За да се добие одговор, не е доволно да се знае колку субвенции се исплатени. Потребно е да се измери колку пораснало производството, дали се намалиле трошоците, дали се отвориле нови преработувачки капацитети и дали домашните компании освоиле нови пазари.

Бидејќи долгорочната корист од земјоделската политика не е само во опстанокот на постојните фарми, туку и во можноста тие да станат економски одржливи.

Македонија и понатаму ќе увезува храна, како и секоја отворена економија. Но прашањето е колкав дел од она што го купуваме би можеле конкурентно да го произведуваме и преработуваме дома.

Балканските земји имаат различни земјоделски потенцијали, но се соочуваат со заеднички предизвик: како увозот да остане дополнување на домашното производство, а не негова замена.

Затоа зад статистиката за увезеното месо стои многу поголемо економско прашање.

Кога граѓаните плаќаат за храна, колкав дел од тие пари создава приходи, работни места и нови инвестиции во домашното земјоделство, а колкав дел заминува надвор од државата?

За Македонија, која само за месо и месни преработки издвојува речиси четвртина милијарда евра годишно, одговорот станува сè поважен.