Јавниот долг на САД достигна историски рекорд од 40 трилиони долари, а растот на задолжувањето станува сè побрз. Во исто време, повисоките каматни стапки предизвикуваат драматичен раст на трошоците за сервисирање на долгот. Според американското Министерство за финансии, долгот само во последните пет месеци се зголемил за 1 трилион долари. Во првите десет месеци од тековната фискална година, федералниот буџет веќе има дефицит од околу 1,8 трилиони долари.
Мајкл Петерсон, извршен директор на фондацијата „Питер Џ. Петерсон“, предупредува дека доколку трендот продолжи, американскиот долг би можел да достигне 50 трилиони долари за само шест години. „Ако продолжиме со ова темпо, за само шест години долгот ќе достигне 50 трилиони долари. Пред помалку од десет години беше на 20 трилиони“, предупреди Петерсон.
Каматите стануваат нов огромен товар
Особено загрижувачки е растот на каматите. По долг период на евтино задолжување, Федералните резерви ги зголемија каматните стапки по пандемијата за да ја ограничат инфлацијата. Сега се очекува трошоците за камати на американскиот долг за првпат да надминат 1 трилион долари во една фискална година. Во последните пет години тие трошоци се зголемиле тројно и веќе се меѓу најголемите ставки во федералниот буџет.
„Трошиме значително повеќе за сервисирање на старите долгови отколку за инвестирање во иднината“, предупредува Марк Голдвајн од Комитетот за одговорен федерален буџет.
Како САД стигнаа до 40 трилиони?
На растот на долгот влијаат повеќе фактори, стареењето на населението, зголемените трошоци за пензии и здравствено осигурување, но и деценискиот тренд на намалување на даноците и зголемување на државната потрошувачка. Меѓу мерките што дополнително го зголемија задолжувањето се даночната реформа на Доналд Трамп од 2017 година, огромните пандемиски пакети за помош за време на мандатите на Трамп и Џо Бајден, како и законот „One Big Beautiful Bill“ од 2025 година.
Границата од 40 трилиони долари е достигната многу порано од очекувањата. Конгресната канцеларија за буџет уште во 2023 година проценуваше дека САД ќе го надминат ова ниво дури во фискалната 2028 година.
Последиците ги чувствуваат и граѓаните
Растот на американскиот долг не останува само во државните финансии. Приносите на 30-годишните американски државни обврзници достигнаа највисоко ниво од 2007 година, додека и приносите на 10-годишните обврзници се блиску до повеќегодишни максимуми. Тоа го поскапува задолжувањето не само за државата, туку и за граѓаните и компаниите, преку повисоки камати за станбени и автомобилски кредити, како и деловни заеми.
„Долгот од 40 трилиони долари не е само бројка во државните книги. Неговите последици се чувствуваат низ целата економија и на крајот ги погодуваат паричниците на граѓаните“, предупреди Маја Мекгинис од Комитетот за одговорен федерален буџет.
Во меѓувреме, американското Министерство за финансии најави зголемување на откупот на долгорочни обврзници – потег што аналитичарите го гледаат како знак на загриженост поради високите приноси.
САД сега се соочуваат со комбинација од рекорден долг, огромен буџетски дефицит и камати кои растат побрзо од кога било, проблем што станува сè потежок за игнорирање.
