Парите се на сметка, банката официјално е ликвидна, но граѓаните не можат слободно да располагаат со своите средства. Ова е состојбата во која се најдоа клиентите на Алта банка АД Битола, откако Народната банка воведе привремена администрација и го ограничи користењето пари преку платежните картички на 10.000 денари неделно.

Од денеска 2 ноември 2026 година експозитурите на банката привремено не работат со клиенти, додека ограничувањето на повлекувањето и трошењето пари е претставено како превентивна мерка за заштита на штедачите.

Одлуката следува по драматичниот развој на настаните во Србија, каде што Народната банка на Србија на 30 октомври ѝ ја одзеде дозволата за работа на Алта банка Белград, мнозинскиот сопственик на македонската банка.

Но, додека регулаторите уверуваат дека мерките се неопходни за стабилноста на финансискиот систем, за граѓаните се отвора поинакво прашање: како да ги платат обврските што надминуваат 10.000 денари кога парите веќе ги имаат на своите сметки?

Зошто пропадна Алта банка во Србија?

Народната банка на Србија ја образложи одлуката за одземање на дозволата со значително влошување на финансиската состојба на Алта банка Белград.

Според српската централна банка, претходно биле спроведени контролни активности со цел да се подобри ликвидноста, но надзорот покажал дека постои ризик од дополнително влошување на финансиската состојба и загрозување на интересите на депонентите.

Со одземањето на дозволата биле исполнети условите за поведување стечајна постапка, а управувањето со банката преминало во надлежност на Агенцијата за осигурување депозити.

Штедачите во Србија имаат законска заштита на депозитите до 50.000 евра по депонент. За поголемите побарувања важат правилата на стечајната постапка.

Случувањата во Србија непосредно се одразија и врз Македонија, бидејќи српската Алта банка е мнозински сопственик на Алта банка Битола.

Во Македонија банката е ликвидна, но граѓаните имаат ограничен пристап до парите

За разлика од Србија, во Македонија на Алта банка Битола не ѝ е одземена дозволата за работа и не е поведена стечајна постапка.

Народната банка тврди дека банката е ликвидна, високо капитализирана, со солиден квалитет на кредитното портфолио и дека ги исполнува супервизорските стандарди.

Сепак, на 1 ноември беше воведена привремена администрација, со која управувањето го преземаат лица именувани од централната банка, а доминантниот акционер го губи правото на глас.

Според гувернерот Трајко Славески, мерката има цел да го заштити имотот на банката и интересите на клиентите до разрешување на сопственичката состојба.

Народната банка објаснува дека ограничувањата треба да спречат нагло и масовно повлекување пари, што би можело да ја наруши ликвидноста и да ги доведе во ризик останатите штедачи.

Но токму тука се појавува противречноста што најмногу ги интересира граѓаните: ако банката располага со доволно капитал и ликвидност, зошто е неопходно толку строго ограничување на располагањето со сопствените средства?

Зошто токму 10.000 денари неделно?

Народната банка определи неделен лимит од 10.000 денари за одлив од сметките на физичките лица преку платежните картички издадени од Алта банка.

Ограничувањето се однесува и на подигање готовина и на плаќања кај трговци. Тоа значи дека граѓанин кој веќе потрошил 7.000 денари со картичката, во рамките на истиот неделен лимит може да искористи уште 3.000 денари.

Официјалното образложение е дека мерката треба да овозможи извршување на секојдневните плаќања, а истовремено да спречи неконтролирано повлекување на депозитите.

Но, износот од 10.000 денари ја отвора дилемата дали исто ограничување може подеднакво да одговори на потребите на сите клиенти.

Што се случува со граѓанин што треба да плати кирија од 15.000 денари, со семејство што има итен медицински трошок или со клиент што треба да подмири поголема договорена обврска?

Во објавените соопштенија не е претставена посебна постапка за индивидуални исклучоци од лимитот за итни трошоци.

Внатрешните плаќања кон други сметки во истата банка се овозможени без ограничување на износот, но трансферите кон други банки се привремено ограничени, а одливните плаќања кон странство не се достапни.

Тоа значи дека ограничувањата не се сведуваат само на подигање готовина. Тие директно влијаат и врз начинот на кој клиентите можат да ги исполнуваат своите секојдневни финансиски обврски.

Два милиони евра повлечени по веста од Србија

Вознемиреноста меѓу клиентите се зголеми веднаш по објавувањето на информацијата за одземањето на дозволата на српската банка.

Според информациите што ги соопшти гувернерот Славески, од Алта банка Битола биле повлечени околу два милиони евра преку банкомати и банкарски трансакции.

Во Битола беа забележани редици пред банкоматите и експозитурите, а граѓаните се обидуваа да ги подигнат своите средства пред евентуалното воведување дополнителни ограничувања.

Токму ваквото масовно повлекување пари е ризикот што Народната банка се обидува да го спречи.

Банкарскиот систем функционира на принцип според кој банките одржуваат ликвидни средства, но истовремено ги користат депозитите за кредитирање и други банкарски активности. Затоа, дури и капитално стабилна банка може да се соочи со ликвидносен притисок ако голем број клиенти истовремено побараат повлекување на своите пари.

Сепак, заштитата на ликвидноста не го отстранува прашањето колку долго граѓаните можат да бидат ограничени во користењето на сопствените средства.

Дали штедачите можат да останат без своите пари?

Народната банка уверува дека средствата на клиентите остануваат на нивните сметки и дека привремената администрација не значи затворање на Алта банка Битола.

Во Македонија, депозитите на физичките лица се осигурени преку Фондот за осигурување депозити до 30.000 евра по депонент, согласно законските услови.

Но тоа не значи дека Фондот во моментов врши исплати на клиентите на Алта банка. Бидејќи банката не е во стечај и не ѝ е одземена дозволата, механизмот за исплата на осигурените депозити не е активиран.

Разликата е значајна: парите формално остануваат на сметките, но можноста за нивно користење е привремено ограничена.

За клиентите што своите примања, заштеди или редовни плаќања ги реализираат преку оваа банка, ограничувањето претставува конкретен финансиски проблем, независно од уверувањата дека нивните средства се заштитени.

Ќе добие ли Алта банка нов сопственик?

Привремената администрација може да трае најмногу три месеци, а Народната банка најавува дека во меѓувреме ќе се работи на разрешување на сопственичката состојба.

Според гувернерот Славески, веќе постои интерес од потенцијални домашни и странски купувачи за акциите на македонската банка.

Но, интересот не значи и завршена продажба.

Додека не се најде нов сопственик и не се отстранат ризиците, Народната банка ќе продолжи да ја следи состојбата и да ги преиспитува воведените ограничувања.

Останува неизвесно дали лимитот од 10.000 денари ќе биде зголемен, намален или целосно укинат пред истекот на привремената администрација.

Кој ги штити граѓаните додека се штити банката?

Случајот со Алта банка отвора прашање што го надминува работењето на една финансиска институција.

Народната банка има законска обврска да ја штити стабилноста на банкарскиот систем и интересите на штедачите. Превентивните ограничувања можат да бидат оправдани кога постои ризик од нагло повлекување депозити.

Но, истовремено, граѓаните имаат реални финансиски обврски што не престануваат поради воведувањето привремена администрација.

Кредитните рати, сметките, кириите и другите трошоци продолжуваат да пристигнуваат, а Народната банка посочува дека кредитокорисниците треба и натаму навремено да ги исполнуваат своите обврски.

Затоа, покрај информациите за ликвидноста и капиталот на банката, јавноста има право на одговор колку долго ќе траат ограничувањата, дали ќе постојат исклучоци за итни потреби и кога клиентите повторно ќе можат целосно да располагаат со своите средства.

Алта банка под истрага за сомневања за перење пари и сомнителни трансфери

Проблемите на Алта банка во Србија не започнале со одземањето на дозволата за работа. Според „Фајненшл тајмс“, уште во 2024 година Европската централна банка го проверувала работењето на банкарската групација поради сомневања за перење пари и недоволна контрола на потеклото на депозитите.

Банката имала значајна улога во финансиските трансакции на руски граѓани и компании по почетокот на војната во Украина. Како една од ретките банки што отворале сметки за руски државјани, забележала нагло зголемување на депозитите, кои пораснале повеќе од петпати. Уште во 2022 година нејзината изложеност на девизен ризик достигнала 42 проценти, повеќе од двојно над дозволениот лимит од 20 проценти.

По изборите во Србија, според изворите на „Фајненшл тајмс“, од банката биле повлечени значителни средства, а дел од капиталот бил префрлен во странство. Српското обвинителство за организиран криминал побарало истрага за финансиското работење на банката и постапувањето на регулаторите.

Дополнителни сомневања отвораат и информациите дека на сопственикот Давор Мацура во октомври му бил забранет влез во Црна Гора, а според британскиот весник, по изборите во Србија се обидел да замине во Москва.

Во Македонија, Алта банка Битола, поранешна Стопанска банка Битола, беше преземена од српската банка и преименувана во декември 2025 година, по претходно добиено одобрение од Народната банка. Токму затоа, покрај актуелните ограничувања за штедачите, се отвора и прашањето дали при одобрувањето на преземањето биле доволно проценети ризиците поврзани со новиот сопственик.