Германија влезе во нова политичка фаза откако крајнодесничарската Алтернатива за Германија (АфД) освои речиси 44 отсто од гласовите на изборите во покраината Саксонија-Анхалт. На АфД ѝ недостасуваа само три пратенички места за апсолутно мнозинство. Нејзиниот кандидат Улрих Зигмунд сега се обидува да обезбеди поддршка за формирање покраинска влада, што би било прва влада предводена од крајната десница во повоена Германија.
Резултатот истовремено го разниша и кредибилитетот на стратегијата на канцеларот Фридрих Мерц, кој на власт дојде со ветување дека ќе ја стабилизира земјата, ќе го поттикне економскиот раст и ќе го запре продорот на АфД.
Мерц призна дека нешто се променило
За Христијанско-демократската унија (ЦДУ), резултатот во Саксонија-Анхалт е еден од најтешките порази во последните години. „Нешто се промени, и тоа не само во Саксонија-Анхалт, туку во цела Германија“, призна Мерц.
Но, наместо резултатот да го потврди планот на канцеларот, тој отвори прашање дали досегашниот пристап кон АфД има спротивен ефект. Политикологот Томас Бибрихер од Универзитетот „Гете“ во Франкфурт смета дека еден од главните проблеми на Мерц е начинот на кој ја објаснува политиката. Според него, канцеларот не успева доволно убедливо да им покаже на граѓаните зошто болните реформи денес би можеле да донесат подобар живот утре.Тоа особено се однесува на најавените промени и кратења во пензискиот и здравствениот систем.
Мерц во јавноста се соочува со критики дека настапува нетактично и дека испраќа спротивставени пораки во момент кога довербата во власта е под притисок.
Меркел предупредува: АфД научи да игра на емоции
Во критиките се вклучи и поранешната германска канцеларка Ангела Меркел, која со години беше политички противник на Мерц во ЦДУ. Таа го критикуваше неговиот остар речник за миграцијата, но истовремено предупреди дека поразот на ЦДУ не е причина за задоволство.
„Ова е пресвртница – вистинска пресвртница – во историјата на Сојузна Република Германија“, рече Меркел.
Според неа, ЦДУ има проблем и со начинот на кој ја комуницира својата политика. Партијата во Саксонија-Анхалт укажувала на падот на невработеноста и растот на богатството, но АфД успеала да ја сврти политичката дебата кон тоа како граѓаните се чувствуваат. Меркел го пренесе ставот на кандидатот на АфД, Улрих Зигмунд: економските показатели можеби се подобруваат, но „ние не се чувствуваме така“.
Токму тука се гледа една од најголемите промени во германската политика. АфД повеќе не се потпира само на миграцијата. Партијата ја прошири својата база со теми како деиндустријализацијата, трошоците за живот, криминалот и регионалниот идентитет.
Ѕидот против АфД сè потешко го запира продорот
АфД беше основана во 2013 година како евроскептична партија, но значително се радикализираше за време на бегалската криза во 2015 и 2016 година.
Мерц се обиде да ѝ ја одземе токму миграцијата како политичка тема. Но, истовремено, пред федералните избори во февруари 2025 година, ЦДУ прифати гласови од АфД за построги миграциски мерки, по што под притисок на јавноста се повлече.
Во Германија со години постои таканаречениот „огнен ѕид“ – непишано правило според кое големите партии одбиваат соработка со АфД и нејзино учество во власта. Но, резултатот во Саксонија-Анхалт повторно ја отвори дилемата дали оваа стратегија е доволна. Критичарите предупредуваат дека АфД од опозиција може лесно да ја напаѓа власта за бавните промени, без да мора да ја преземе одговорноста за реалното управување со земјата.
Сепак, Бибрихер предупредува дека проблемите на Германија се многу подлабоки од политичката борба меѓу ЦДУ и АфД. Рускиот безбедносен предизвик, застарената инфраструктура, демографските промени, кинеската конкуренција и пошироките геополитички нарушувања ќе останат без оглед на тоа кој ќе ја предводи владата.
Кој би можел да го замени Мерц?
И покрај лошите резултати, во ЦДУ-ЦСУ засега нема отворен бунт против Мерц. Партијата традиционално се обидува да избегне внатрешни потреси во време на политичка криза, а неговото евентуално рушење би можело дополнително да ја продлабочи нестабилноста. Политичкиот новинар Бернд Улрих од „Ди Цајт“ дури смета дека слабоста на Мерц во моментов парадоксално му ја зацврстува позицијата.
Според него, кризата е толку длабока што во ЦДУ и во владата засега нема јасен кандидат кој сака да преземе одговорност за функцијата канцелар. Како потенцијални наследници долго време се споменуваат премиерот на Северна Рајна-Вестфалија, Хендрик Вист, и баварскиот премиер Маркус Зедер. Но, ниту еден од нив засега не покажува желба за директен судир со Мерц.
Нов тест доаѓа на 20 септември
Следниот голем тест за германските партии доаѓа многу брзо. На 20 септември ќе се одржат избори во Берлин и Мекленбург-Западна Померанија, каде што АфД исто така има силна поддршка во анкетите. Успехот во Саксонија-Анхалт ѝ даде дополнителен политички замав на партијата и покажа дека нејзиниот раст повеќе не е ограничен само на традиционалните упоришта во источниот дел од Германија. Мерц повторно предупреди дека АфД претставува закана за германската демократија. Но, истовремено се обиде да покаже дека неговата влада сè уште има план.
Неговата порака по политичкиот удар беше дека треба да се признаат грешките, да се стане повторно на нозе и да се продолжи со градење на иднината. Прашањето што сега виси над Берлин е дали Мерц ќе успее да ја убеди Германија во тоа – пред АфД да стане уште посилен.
