Билјана имала 17 години. Насилството било пријавено, а институциите знаеле дека постои опасност. Биле изречени и мерки за заштита, но спеак на 3 ноември таа беше пронајдена мртва во Богданци.

Тоа е поводот поради кој денес граѓаните излегоа во Скопје со пораката „Жена, живот, слобода!“. Во основата на протестот е прашањето што станува сè потешко за избегнување: колку пати државата може да биде предупредена за опасност, да спроведува постапки и повторно да не успее да заштити живот?

Кога слабостите се познати, барањата се повторуваат, а промените се одложуваат, негрижата добива политичко значење. Тогаш има основа да се зборува за држава и власт што не сака да ја преземе целосната одговорност за спречување на насилството врз жените.

Одложувањето на заштитата е политичка одлука

Иницијативата „Ниту една повеќе!“ бара целосна истрага и одговорност за секој институционален пропуст. Бара и усвојување на измените на Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејно насилство, за кои организаторите наведуваат дека биле поднесени во Собранието во август.

Собранието затоа должи јавно објаснување: што содржат предложените решенија, во која фаза се, кои забелешки го забавуваат процесот и кога ќе бидат разгледани?

Ниту еден закон сам по себе не гарантира дека ќе го спречи секое убиство. Но законодавната власт е должна навреме да ги разгледува мерките за заштита, да ги отстранува слабостите и да обезбеди услови за нивна примена.

Времето потребно на институциите да реагираат и времето на жената што добива закани имаат различна тежина. За институцијата одложувањето може да биде уште една седница. За загрозената жена тоа се денови во кои мора да оди на работа, на училиште или да се врати дома со страв дека насилникот ќе ја пресретне.

„Машкиот надзор“ е дел од проблемот

Денешниот протест се случува и по изјавите на Петар Богојески за „машки надзор“ врз жените. Во телевизиска дебата тој ја претстави контролата од сопругот како негова задача и го обвини феминизмот дека ги навел жените да ја отфрлат.

Таквите пораки заслужуваат политичка одговорност. Кога јавна личност ја оправдува контролата врз жената, таа им дава легитимитет на односите во кои партнерот си присвојува право да одлучува за нејзиното движење, контакти и избори.

Мрежата за заштита од дискриминација предупреди дека ваквите ставови можат да ги охрабрат насилниците и да ги обесхрабрат жртвите да побараат помош. Организацијата ја поврза реакцијата и со промените во програмата за сексуално образование, укажувајќи на потребата младите да учат да ги препознаваат контролата, родовите стереотипи и односите на моќ.

Образованието е дел од превенцијата. Децата треба да научат што значат согласност, лични граници, рамноправност и насилство. Државата има одговорност да обезбеди тие знаења да стигнат до нив.

Како изгледа држава што сака да ги заштити жените?

Политичката волја се гледа во буџетите, бројот на обучени службеници, достапното безбедно сместување, правната помош и брзината со која институциите реагираат на закана. Се гледа и во тоа дали жената може да добие поддршка да го напушти насилникот без да остане без дом и средства за живот.

Системската заштита бара заедничка проценка на ризикот, јасни обврски за секоја служба и проверка дали мерките навистина се спроведуваат. По секој смртен исход на кој му претходеле пријави мора да се испита целата институционална постапка, со јавно соопштени наоди и последици за утврдените пропусти.

На денешниот протест повторно се слушна дека се повторуваат истите барања и ветувања, а се менуваат имињата на жртвите. Тоа повторување е обвинение за начинот на кој државата ги поставува своите приоритети.

Тврдењето дека државата „не сака“ да го спречи насилството е оценка за нејзиниот однос кон познатата опасност. Секое одложено решение, непроверена мерка и утврден пропуст без последици ја поткрепува таа оценка.

Државата е должна да покаже спротивно со одлуки, пари, навремена заштита и одговорност. Жените што денес живеат под закана имаат право тоа да го добијат веднаш.