Штетите од природни непогоди и екстремни климатски настани во Македонија во изминатите две децении надминале 667 милиони американски долари, според податоците наведени во публикацијата „Зелена и дигитална Северна Македонија – две транзиции во контекст на европската интеграција“. Нејзината основна порака е дека државата мора да премине од усвојување стратегии кон нивно спроведување, со обезбедени пари и мерливи резултати.

Публикацијата беше промовирана денеска во Скопје, во организација на Институтот за прогресивна промена и општествени студии (ИППОС), во соработка со Меѓународниот центар „Олоф Палме“. Анализите ги претставија авторите Тони Поповски, експерт за зелена транзиција, и Валентин Нешовски, експерт за дигитална транзиција.

Одложувањето на реформите има економска цена

Во анализата за зелената транзиција, Поповски идентификува седум системски слабости во спроведувањето на јавните политики. Оценката е дека земјата има релативно развиена стратегиска рамка, но недоволно функционални механизми за нејзина реализација.

Според истражувањето, одложувањето на реформите ја зголемува економската цена на транзицијата, ја продолжува енергетската зависност и ја намалува конкурентноста на македонските компании на европскиот пазар.

Климатските штети дополнително ја нагласуваат потребата од вложувања во енергетска ефикасност, инфраструктура отпорна на климатски промени и подобра заштита од екстремни временски настани.

Авторот предлага поефикасна координација меѓу институциите, поголема улога на општините и планските региони и конкретни механизми за финансирање. Посебен акцент е ставен на праведната транзиција: заштита на работниците, преквалификација и поддршка за локалните заедници погодени од промените.

ВИ ќе ги менува работните задачи и потребните вештини

Дигиталната транзиција отвора друг голем предизвик: како економијата и работниците да се подготват за промените што ги носи вештачката интелигенција.

Во анализата на Нешовски се наведуваат проценки на Меѓународниот монетарен фонд според кои околу 40 проценти од глобалната вработеност, а 60 проценти во напредните економии, се изложени на влијанието на ВИ.

Овие проценти не значат дека толкав дел од работните места ќе исчезнат. Станува збор за изложеност на технолошки промени што можат да ги изменат работните задачи и да ја зголемат потребата од нови квалификации. Податоците се глобални и не претставуваат посебна проценка за македонскиот пазар на трудот.

Меѓу препораките во публикацијата се подготовка на национална стратегија за вештачка интелигенција, формирање национален совет и воспоставување јасни правила за нејзина одговорна примена.

Се предлагаат и фонд за технолошка транзиција, програми за преквалификација, поддршка за малите и средните претпријатија и иницијативата „ВИ за млади“.

Македонскиот јазик и сајбер-безбедноста се дел од транзицијата

Анализата посветува внимание и на сајбер-безбедноста, заштитата од дигитални манипулации и развојот на македонскиот јазик и домашните дигитални ресурси во услови на забрзан развој на ВИ.

Заедничкиот заклучок на двете истражувања е дека зелената и дигиталната транзиција треба да се водат како поврзани национални развојни приоритети. Европската интеграција, според авторите, треба да се искористи за модернизација на економијата и институциите.

За тоа се потребни јасно утврдени институционални одговорности, обезбедени финансиски ресурси и резултати што граѓаните и компаниите ќе можат да ги почувствуваат.