Светот влегува во критичен дипломатски момент: наредните 48 часа може да одлучат дали ќе има деескалација или нов бран насилство меѓу САД и Иран. Американскиот претседател Donald Trump порача дека исходот е едноставен – договор или ескалација. Доколку Техеран ги прифати предложените услови, како што вели, конфликтот би можел да заврши, а Ормускиот теснец повторно да биде целосно отворен за глобалната трговија.
Но предупредувањето е директно:
ако нема договор, ќе следува бомбардирање „на многу повисоко ниво и поинтензивно од претходно“.
Според американски извори, Вашингтон и Техеран се најблиску до договор од почетокот на кризата. Се работи за прелиминарен меморандум од 14 точки, кој би означил прекин на непријателствата и отворање на нова фаза на преговори.
Клучните елементи вклучуваат: мораториум на збогатување ураниум, постепено укинување на санкциите, ослободување на замрзнатите средства на Иран и олеснување на пловидбата низ Ормускиот теснец
Доколку биде прифатен, договорот би активирал 30-дневен период за финални преговори – со можни локации како Женева и Исламабад.
Главниот судир не е воен, туку временски. САД бараат Иран да се откаже од збогатување ураниум до 20 години. Иран нуди само 5 години. Компромисот што се разгледува: 12 до 15 години.
Во игра е и чувствително прашање дали високо збогатениот ураниум ќе биде изнесен од земјата, како што бара Вашингтон. Дополнително, Иран би требало да прифати: засилени меѓународни инспекции, ненајавени контроли и гаранции дека нема да развива нуклеарно оружје.
Целиот договор има една клучна геополитичка цел – стабилизација на Strait of Hormuz, низ кој поминува значаен дел од светската нафта.
Отворањето на теснецот би значело: намалување на ризикот за глобалните пазари, стабилизирање на цените на енергенсите и враќање на поморскиот сообраќај во нормала. Но без договор токму оваа точка може да стане центар на нов конфликт.
И покрај напредокот, исходот е далеку од сигурен. Американската администрација предупредува на внатрешни поделби во иранското раководство, кои може да го блокираат договорот во последен момент. Државниот секретар Mарко Рубиo процесот го нарече „исклучително сложен“, нагласувајќи дека е потребна јасна дипломатска рамка но и изрази сомнеж дека Иран ќе прифати.
Одлуката на САД привремено да се воздржат од нова воена операција е директно поврзана со напредокот во преговорите и обидот да се зачува кревкото примирје. Но времето истекува. Следните два дена ќе покажат дали: дипломатијата ќе надвладее или светот ќе влезе во нова, поопасна фаза на конфликт
Едно е јасно: ова не е само регионална криза туку тест за глобалната стабилност.
