На 29 јули 1890 година, во својата соба во гостилницата во малото француско село Овер-сир-Оаз, починал холандскиот сликар Винсент ван Гог, на 37-годишна возраст. Како уметник творел само десет години – од 1880 до 1890 година – а за тоа време продал само една слика. Денес, 136 години подоцна, се смета за еден од најголемите и највлијателни сликари во историјата на западната уметност, чии дела достигнуваат цени од десетици милиони долари на светските аукции.

Доцен почеток на кратка, но плодна кариера

Ван Гог не бил сликар во поголемиот дел од својот живот. Пред да почне сериозно да слика на 27-годишна возраст, работел како трговец со уметнички дела, учител, лаички проповедник и книжар.

Неговата уметничка кариера траела само една деценија, но за тоа време создал повеќе од 2.100 дела, меѓу кои над 860 слики во масло. Таквиот творечки интензитет останува редок дури и според највисоките стандарди во историјата на уметноста.

Единствената продадена слика

За време на животот, Ван Гог речиси воопшто не доживеал комерцијален успех. Единствената слика за која со сигурност се знае дека ја продал е „Црвениот лозјар“, купена само неколку месеци пред неговата смрт.

Неговото творештво финансиски било овозможено благодарение на брат му Тео, трговец со уметнички дела во Париз, кој редовно му испраќал пари и постојано го охрабрувал. Нивната богата преписка денес претставува еден од најважните извори за разбирање на животот, размислувањата и уметничкиот развој на Ван Гог.

Инцидентот со увото и борбата со менталното здравје

Еден од најпознатите, но и најконтроверзни моменти од животот на Ван Гог се случил на 23 декември 1888 година, по жестока расправија со сликарот Пол Гоген, со кого кратко време живееле и работеле заедно во Арл. По расправијата, Ван Гог си отсекол дел од левото уво.

Инцидентот се смета за одраз на сериозните психички проблеми со кои се соочувал во последните години од животот. Наскоро бил сместен во психијатриска болница во близина на Сен Реми, каде поминал речиси една година. Токму таму, и покрај здравствените тешкотии, ги создал некои од своите најпознати ремек-дела, меѓу кои и „Ѕвездена ноќ“.

Последните месеци во Овер

Во мај 1890 година Ван Гог се преселил во Овер-сир-Оаз, во близина на Париз, надевајќи се дека ќе најде мир и подобри услови за работа. Таму продолжил интензивно да слика под надзор на д-р Пол Гаше, лекар и љубител на уметноста. Мирниот период, за жал, траел кратко. На 27 јули бил тешко ранет со истрел од пиштол во пределот на градниот кош, а два дена подоцна, на 29 јули 1890 година, починал.

Со децении преовладувала верзијата дека станувало збор за обид за самоубиство. Во последните години, дел од историчарите на уметноста ја преиспитуваат оваа теза, повикувајќи се на балистички анализи и сведоштва кои сугерираат можност за случајно застрелување од локални момчиња со кои Ван Гог контактирал непосредно пред смртта.

Сепак, најголемиот дел од историчарите и понатаму ја прифаќаат традиционалната верзија, повикувајќи се и на неговата наводна изјава пред жандармеријата дека никој не треба да биде обвинет. Во неговите последни часови покрај него бил брат му Тео.

Слава што пристигнала предоцна

Ван Гог починал во сиромаштија, речиси целосно непризнаен како уметник. За многумина од неговите современици бил неуспешен сликар, а дел го сметале и за душевно болен човек без иднина. Само неколку години по неговата смрт започнала неговата вистинска афирмација. Денес Ван Гог е еден од најпрепознатливите симболи на генијалноста што била препознаена предоцна, а неговото име неизбежно се поврзува со приказната за неразбраниот уметник.

Дела како „Ѕвездена ноќ“, „Сончогледи“ и „Соба во Арл“ се меѓу најпознатите слики во светската историја на уметноста, а неговите платна редовно достигнуваат рекордни цени на меѓународните аукции.

Наследство поголемо од животот

Сто триесет и шест години по неговата смрт, приказната за Винсент ван Гог останува една од највпечатливите во историјата на уметноста. Контрастот меѓу животот исполнет со сиромаштија, осаменост и непризнаеност и денешниот статус на еден од највлијателните сликари во светот е потсетник дека вистинската вредност на едно уметничко дело понекогаш станува видлива дури откако ќе биде предоцна за неговиот автор.