Куќата на Владо Малески во Струга не е само стара градба. Таа е дел од историското градско ткиво и е поврзана со еден од најпознатите македонски писатели и авторот на текстот на „Денес над Македонија се раѓа“. Објектот е заштитен како културно наследство и се наоѓа во Првата зона на Струга, со посебен режим на заштита.

Куќата потекнува од XIX век и претставува пример на традиционалната струшка архитектура. Според архитектонските истражувања, таа била дел од старото градско ткиво на улицата „Браќа Миладиновци“, простор во кој се зачувани објекти од старата Струга.

Токму затоа оштетувањето во октомври 2025 година не беше третирано како обичен градежен инцидент.

При градежни работи на соседна парцела бил срушен дел од ѕидот и кровната конструкција на куќата. Надлежните тогаш констатирале дека објектите делеле конструктивни елементи, а ископот за новиот објект довел до дестабилизација на заштитената куќа.

Што сега тврди обвинителството?

Основното јавно обвинителство Струга сега поднесе обвинителен акт против шест лица за оштетување или уништување добра под привремена заштита или културно наследство.

Според обвинението, инвеститорот и изведувач на градежните работи бил должен да подготви идеен проект со прецизно утврден начин на уривање на соседниот објект. Обвинителството тврди дека таков проект не бил изготвен, а при ископот за подрум бил поткопан заедничкиот ѕид, по што дошло до уривање на дел од заштитената куќа.

Во предметот се опфатени и градежен инженер и архитект од Општина Струга, тогашниот градоначалник и архитект-конзерватор од Заводот и музеј Охрид. Тие се обвинети за различни дејствија поврзани со одобрението за градење и документацијата.

Зошто е важна оваа куќа?

Нејзината вредност не е само во името на човекот кој живеел во неа.

Куќата е дел од старото струшко градско ткиво, со традиционална архитектура карактеристична за регионот. Архитектонските истражувања ја опишуваат како пример на струшкиот тип традиционална архитектура, со карактеристични конструктивни елементи и размер кој се вклопува во историскиот амбиент.

Нејзината локација дополнително ја зголемува вредноста. Се наоѓа во непосредна близина на спомен-куќата на браќата Миладиновци и галеријата на Вангел Коџоман, во дел од Струга каде што се зачувани траги од старото градско јадро.

По оштетувањето, објектот беше прогласен за културно наследство во опасност, а во март 2026 година беше објавено дека се планира негова реконструкција во автентичен стил.

Случајот затоа отвора пошироко прашање од самата кривична постапка: што значи заштитата на културното наследство кога стара градба се наоѓа непосредно до современа градба и како се контролира секој градежен зафат околу неа?

За куќата на Владо Малески, одговорот веќе не е само прашање на минатото. Станува збор за тоа дали дел од старото лице на Струга ќе биде зачуван и за идните генерации.