Велика Британија и Ирска се соочуваат со силни ветрови што ги носат бурите Остен и Було. Именувањето на опасните временски појави не е само начин полесно да се зборува за нив: оваа практика помага јавноста побрзо да ги запомни предупредувањата, да ја разбере сериозноста на ситуацијата и навреме да преземе мерки за заштита.

Системот за именување има долга и интересна историја од бурите нарекувани по светци или места до денешните однапред подготвени листи и имињата предложени од граѓаните.

Од календарите на светците до предлозите на граѓаните

Именувањето на бурите се развило од практична потреба: луѓето полесно паметат конкретно име отколку сложен метеоролошки опис. Со тоа се олеснува и комуникацијата меѓу метеоролошките служби, медиумите и јавноста. Со векови, разорните бури биле нарекувани според светците чиј ден се совпаѓал со невремето или според местата што ги погодиле.

Систематското именување започнало во 1953 година, кога Националната метеоролошка служба на Соединетите Американски Држави почнала да користи женски имиња, следејќи ја практиката на поморските метеоролози.

Системот бил значително изменет кон крајот на седумдесеттите години на минатиот век, кога на листите биле воведени и машки имиња, со што двата пола добиле рамноправен третман.

Денес, за именувањето на атлантските урагани е задолжена Светската метеоролошка организација (СМО), додека во Европа функционираат неколку регионални групи. Метеоролошките служби на Велика Британија, Ирска и Холандија заеднички подготвуваат листи за западна Европа, а предлозите од јавноста ги користат од 2015 година.

Други групи земји, меѓу кои Шпанија, Португалија, Франција, Белгија и Луксембург, договараат имиња за југозападна Европа. Норвешка, Шведска и Данска, пак, ги координираат имињата за северниот дел на континентот.

Сезоната за именување на бурите започнува во септември и трае до крајот на август следната година. За сезоната 2025/2026 биле поднесени околу 50.000 предлози од граѓаните. На листата биле имињата Еми, Брам и Чандра, по кои, доколку има потреба, следуваат Клои, Дано, Евелин, Фин, Гвендолин и Хедер.

Кога бурата добива име?

Не секое невреме добива име. За тоа да се случи, мора да исполнува одредени критериуми поврзани со опасноста и очекуваните последици. Според правилата наведени за британско-ирската практика, бурата може да добие име кога ветровите достигнуваат брзина од најмалку 63 километри на час или кога метеоролошките служби издаваат портокалово или црвено предупредување.

Постојат и исклучоци. Бурата Остен, на пример, била именувана и покрај жолтото предупредување, поради потенцијалот за значителни последици и неизвесноста околу нејзината точна патека. Имињата се избираат внимателно. Се избегнуваат зборови што тешко се изговараат, имаат различни значења во различни земји или можат да се поврзат со познати јавни личности и компании.

За да се одржи усогласеноста со американскиот Национален центар за урагани, во одредени листи не се користат имиња што почнуваат на буквите Q, U, X, Y и Z.

Зошто некои имиња никогаш повеќе не се користат?

Светската метеоролошка организација одржува шест листи со имиња за атлантските урагани, кои се ротираат на секои шест години. Тоа значи дека листата користена во 2024 година повторно би дошла на ред во 2030 година.

Но, постои важен исклучок: имињата на особено разорните урагани, кои предизвикале голем број жртви и огромна материјална штета, се повлекуваат трајно. Така се избегнува повторното користење на име што е силно поврзано со трагедија.

Од 1953 година биле повлечени 94 имиња. Меѓу нив е и Катрина, ураганот што во 2005 година предизвика катастрофални последици во САД. Неговото име било заменето со Катја. Името Ида, повлечено во 2021 година, било заменето со Имани.

Климатските промени носат нови предизвици

Метеоролозите се соочуваат и со дополнителни предизвици поради промените во климатските услови и потребата од подобра комуникација за опасните временски појави.

Во 2020 година атлантската сезона на урагани била толку активна што биле исцрпени однапред подготвените имиња. Тогаш се користел и грчкиот алфабет како резервно решение.

Светската метеоролошка организација подоцна одлучила да ја напушти таа практика, бидејќи некои имиња биле тешки за изговор и можеле да ја одвлечат вниманието од вистинската опасност. Наместо нив, сега се користат однапред подготвени дополнителни листи.

Именувањето на бурите, значи, не е само традиција или начин невремето полесно да се следи во вестите. Тоа е дел од системот за предупредување што им помага на службите и на граѓаните појасно да комуницираат за ризиците – а навременото предупредување може да биде пресудно за спасување човечки животи.