Европа се подготвува за зимата со нова загриженост околу трошоците за енергија. Цените на гасот на европските пазари во вторникот достигнаа највисоко ниво во речиси четири години, додека резервите во складиштата се пониски од вообичаеното за овој период.

Референтните фјучерси за гас на холандскиот пазар ТТФ достигнаа 87,20 евра за мегават-час, во споредба со околу 32 евра пред почетокот на војната со Иран. Конфликтот на Блискиот Исток го наруши транспортот низ Ормускиот Теснец, низ кој вообичаено минува околу една петтина од светската трговија со течен природен гас.

Иако цените на бензинот и дизелот веќе бележат значителен раст, поскапувањето на гасот и електричната енергија за домаќинствата засега е поумерено. Според неделниот билтен за нафтени деривати на Европската Унија, просечната цена на дизелот за потрошувачите во ЕУ пораснала за 35 отсто меѓу 23 февруари и 5 октомври 2026 година, додека бензинот поскапел за 23 отсто.

Колку поскапеле струјата и гасот во Европа?

Меѓу 2 февруари и 1 септември 2026 година, цените на природниот гас за домаќинствата, со вклучени даноци, пораснале во просек за 12 отсто во европските престолнини. Електричната енергија поскапела за 4,2 отсто, покажуваат податоците од Индексот на цените на енергијата за домаќинствата (ХЕПИ), кој го подготвуваат австрискиот регулатор за енергетика, унгарската управа за енергетика и водоснабдување и финската компанија ВаасаЕТТ.

Влијанието на поскапувањето на големопродажните пазари врз сметките не е секогаш непосредно. Договорите со фиксни цени и владината помош можат да го одложат или ублажат пренесувањето на повисоките трошоци врз домаќинствата. Сепак, поскапиот гас може да ја зголеми и цената на струјата, бидејќи гасните електрани произведуваат електрична енергија со повисоки трошоци.

Според споредбата на „Јуроњуз бизнис“, цените значително се разликуваат од град до град, а рангирањето се менува кога наместо номиналната цена ќе се земе предвид куповната моќ на населението.

Брисел, Берлин и Даблин меѓу најскапите за струја

На почетокот на септември 2026 година, цената на електричната енергија за домаќинствата, со вклучени даноци, се движела од 8,4 евроценти за киловат-час во Киев до 41,3 евроценти во Брисел. Просекот за престолнините на ЕУ изнесувал 27,2 евроценти за киловат-час.

По Брисел, меѓу најскапите градови се Берлин со 39,6 евроценти, Даблин со 38,7, Берн со 38,6 и Лондон со 38,3 евроценти за киловат-час. Следуваат Рим со 36,6, Виена со 34,4 и Прага со 34,3 евроценти.

На спротивниот крај од листата, по Киев, се Будимпешта со 10,3 евроценти, Подгорица со 11,3, Белград со 11,6 и Валета со 12,3 евроценти за киловат-час.

Меѓу петте најголеми европски економии, цените во Мадрид и Париз се пониски отколку во Берлин, Рим и Лондон, но и тие остануваат над просекот на ЕУ. Во Мадрид струјата чини 28,3, а во Париз 28,1 евроцент за киловат-час.

Куповната моќ го менува рангирањето

Кога цените ќе се приспособат според стандардите на куповната моќ, кои ги земаат предвид разликите во трошоците за живот меѓу земјите, резултатите се менуваат значително. Букурешт се искачува на првото место како најскап град за електрична енергија, со индексна вредност од 55,1, додека Осло е најевтин со 11,5.

Меѓу петте најголеми европски економии, Рим е најскап според оваа пресметка, со вредност од 38,2, а Париз е најевтин со 25,8. Берлин, со 35,5, Мадрид, со 31,6, и Лондон, со 30,9, се над просекот.

И тука, приспособувањето според куповната моќ го менува рангирањето. Стокхолм останува најскап со индексна вредност од 28,5, но Будимпешта е најевтина, со само 3,6. Меѓу петте градови со највисоки вредности се и Лисабон со 18,6, Амстердам со 18,1, Рим со 15,9 и Софија со 15,6.

Од најголемите европски економии, Лондон е најевтин според куповната моќ, со вредност од 8,3, додека Рим е најскап со 15,9. Париз, со 14,4, е над просекот за ЕУ, а Мадрид, со 11,3, и Берлин, со 11,2, се под него.

Софија бележи една од најголемите промени во рангирањето: од 18. место според номиналната цена се искачува на петтото кога се зема предвид куповната моќ. Рига напредува за шест места. Наспроти нив, Даблин и Брисел паѓаат за по десет места, Берн за девет, а Лондон за седум.

Евтина струја, но скап гас – или обратно

Домаќинствата во некои европски престолнини плаќаат релативно малку за струја, но многу за гас, или обратно. Стокхолм и Амстердам, на пример, имаат пониски или средни цени на електричната енергија, но се меѓу најскапите градови за природен гас.

Букурешт, Брисел и Лондон покажуваат поинаков образец: електричната енергија е скапа, додека гасот е релативно поевтин. Затоа, цената на еден енергент сама по себе не дава целосна слика за вкупниот товар врз домаќинствата, кој зависи и од начинот на греење и потрошувачката.

Во кои градови енергијата најмногу поскапела од почетокот на годината?

Меѓу февруари и септември 2026 година, Лисабон забележал најголем раст на цената на електричната енергија – 22 отсто. Следуваат Амстердам со 17,3 отсто, Мадрид со 15,1 и Рим со 14,9 отсто.

Наспроти нив, во градот Луксембург цената на струјата паднала за 15,3 отсто. Пониски цени се забележани и во Талин, со пад од 7,9 отсто, и Хелсинки, со 7,1 отсто.

Кај гасот, Талин бележи убедливо најголем раст во истиот период: цената се зголемила за 59,2 отсто, од 7,8 на 12,4 евроценти за киловат-час.

Значително поскапување имало и во Брисел, каде што цената пораснала за 37,9 отсто, Атина со 33,1 отсто, Берн со 30,2, Лондон со 28,2, Рига со 23, Виена со 22,8, Париз со 22,5 и Берлин со 22 отсто.

Што ги очекува домаќинствата во текот на зимата?

Септемвриските податоци можеби сè уште не го покажуваат целосниот ефект од најновиот скок на цените на гасот на големопродажните пазари. Договорите со фиксни цени и владините мерки за поддршка можат да го одложат поскапувањето, но влијанието врз сметките може да се почувствува подоцна.

Дополнителен ризик се ниските резерви на гас во Европа. Според Институтот за економија на енергијата и финансиска анализа (ИЕЕФА), на 3 октомври европските складишта биле исполнети до 72,4 отсто од капацитетот – најниско ниво за тој период од годината откако се води евиденција, од 2011 година.

Институтот предупредува дека помалите резерви може да ја направат Европа поранлива ако кон крајот на зимата настапи период на особено ниски температури. За домаќинствата, конечната сметка ќе зависи од договорената тарифа, евентуалната државна помош и количината енергија потребна за греење кога температурите ќе паднат.