Глобалниот пазар на нафта влегува во нова фаза на неизвесност, откако Меѓународната агенција за енергија предупреди дека залихите се трошат со рекордно темпо, а понудата останува под силен притисок поради војната со Иран и нарушувањата во Ормутскиот теснец. Во пресрет на летната сезона, кога побарувачката за гориво вообичаено расте, аналитичарите предупредуваат дека цените може повторно да се движат нагоре.
Според најновиот месечен извештај на ИЕА, глобалната понуда на нафта во 2026 година ќе биде значително пониска од побарувачката. Агенцијата проценува дека вкупната понуда ќе се намали за околу 3,9 милиони барели дневно во текот на годината, што е многу поостра проценка од претходната, кога се очекуваше пад од 1,5 милиони барели дневно.
Цените на нафтата остануваат на високо ниво. Брент денес се тргуваше околу 106 долари за барел, додека американската WTI нафта беше околу 101 долар за барел. Пазарите внимателно ги следат и разговорите меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и кинескиот лидер Ши Џинпинг во Пекинг, бидејќи се очекува евентуален дипломатски напредок околу Иран да влијае и врз цената на енергенсите.
Најголемиот ризик останува Ормутскиот теснец, една од најважните светски рути за транспорт на нафта. Нарушувањата во овој регион веќе го намалија протокот на енергенси, а ИЕА предупредува дека пазарот може да остане недоволно снабден и во следните месеци. Дел од глобалните резерви веќе се пуштени во употреба за да се ублажи ударот, но тоа не ја отстранува загриженоста дека залихите се исцрпуваат побрзо од очекуваното.
ОПЕК+ во меѓувреме се договори за ново зголемување на производствените квоти за 188.000 барели дневно во јуни, но ефектот од таа одлука е ограничен, бидејќи нарушувањата во транспортот и производството го намалуваат реалниот капацитет на пазарот. Одлуката доаѓа и по излегувањето на Обединетите Арапски Емирати од ОПЕК+ на 1 мај, што дополнително ја усложнува рамнотежата во групата.
Побарувачката исто така почнува да покажува знаци на слабеење. Високите цени, послабата економска активност и мерките за штедење гориво најсилно ги погодуваат авијацијата и петрохемиската индустрија. ИЕА предупредува дека скапата нафта може да ја намали потрошувачката, но засега тоа не е доволно за да го стабилизира пазарот, бидејќи ударот врз понудата е поголем.
Аналитичарите на „Морган Стенли“ предупредуваат дека пазарот е во „трка со времето“, бидејќи резервите што ја амортизираа кризата може да се истрошат пред Ормутскиот теснец целосно да се нормализира. Според нивните проценки, нарушувањето веќе одзело речиси милијарда барели од глобалната понуда, а натамошното одложување на нормалниот транспорт би можело да ја задржи цената на нафтата на високо ниво.
За потрошувачите, тоа значи дека притисокот врз цените на горивата може да продолжи, особено ако кризата се совпадне со врвот на летната побарувачка. Иако пазарот засега не е во паника, пораката од ИЕА е јасна: без брза стабилизација на снабдувањето, „црното злато“ останува еден од најголемите ризици за глобалната економија.
