Во најновата анкета на „Внимание“, граѓаните беа прашани: „Кој иселен или побегнат од Македонија сакате да се врати тука?“ Прашањето на прв поглед делува лесно, дури и забавно, но одговорите што следуваат кажуваат многу повеќе за состојбата во општеството отколку што изгледа на прва.
„Имам 135 другари кои си отидоа од земјава… сите тие би сакал да се вратат“, вели еден граѓанин. Друг додава: „Ниеден, не би посакал таква лоша работа на ниеден, премногу си ги сакам сонародниците мои…“ Некој ги споменува интелектуалците, друг братот, трет роднините. А меѓу нив се провлекува и саркастичниот одговор: „Не знам, Груевски, мислам дека е најдобро да си дојде пешки…“
Токму во таа мешавина од смеа, иронија и горчина се гледа суштината на македонската стварност. Луѓето не зборуваат само за конкретни имиња. Тие зборуваат за празни места. За испразнети станови, празни маси, испратени деца, иселени браќа и сестри, пријатели што одамна ја пресекле надежта дека тука може да се живее достоинствено. Кога некој ќе каже дека сака да му се вратат 135 другари, тоа не е само шега. Тоа е сведоштво за генерациска празнина.
Контрадикторно или не, оние што останале, најмногу би сакале да им се вратат блиските, младите, паметните, креативните, образованите. Но во исто време, истите тие луѓе често велат дека премногу ги сакаат за да посакаат навистина да се вратат во систем што ги оттурнал. Тоа е можеби најтажната форма на патриотизам: да сакаш некого доволно за да не му посакаш да живее во условите во кои ти си останал.
Одговорите за политичарите, пак, отвораат друг слој. Во земја во која едни бегаат поради бесперспективност, а други поради пресуди, самото прашање кој треба да се врати станува и морално прашање. Дали сакаме да се вратат оние што ни недостигаат или оние што ѝ должат нешто на правдата? Дали враќањето кај нас значи дом, поправка на неправда или само уште едно враќање на стари духови што никогаш целосно не си заминале?
Анкетата на „Внимание“ затоа не е само улична забава. Таа е мал портрет на едно општество што живее меѓу носталгија и резигнација. Општество во кое луѓето сè уште мечтаат некој да им се врати, но веќе не се сигурни дека има на што да се врати. И токму затоа, низ смеа, граѓаните ја кажуваат најсериозната вистина: Македонија не страда само од тоа што луѓето си заминуваат, туку и од тоа што сè помалку верува дека може да ги врати.
