Виктор Орбан почна како студентски бунтовник кој во 1989 година јавно побара повлекување на советските трупи од Унгарија. Триесет и седум години подоцна, на 12 април 2026 година, унгарските гласачи му ставија крај на шеснаесетгодишната власт, откако го казнија за економски пад, корупција и политика која од Брисел го сврте кон Москва.
Студентот кој не се плашеше од советски тенкови
Орбан прв пат влезе во јавноста во јуни 1989 година, кога како 26-годишен студент го адресираше толпата на државната погребна церемонија на Имре Наѓ и другите жртви на антисоветското востание од 1956 година. Неговиот повик за повлекување на советските трупи, изречен во момент кога поголемиот дел од опозицијата сè уште молчеше, го направи симбол на новата политичка генерација. Тој е еден од основачите на Фидес, тогаш антикомунистички студентски сојуз.
Либералниот премиер кој влезе во ЕУ
Орбан за прв пат стана премиер во 1998 година и ја водеше Унгарија кон НАТО и подоцна кон Европската унија. Додека беше на власт, ја движеше земјата кон пазарна економија и ја интегрираше во европските структури. Во тој период тој сè уште се позиционираше во рамките на европското центар-десено, а Фидес беше дел од Европската народна партија. По поразот на изборите во 2002 година, Орбан остана во опозиција осум години.
Враќањето во 2010 и градењето на системот
Вистинскиот Орбан, оној кого светот денес го познава, се роди по победата на изборите во 2010 година. Со двотретинско мнозинство во парламентот, Фидес го преработи уставот, ги промени изборните правила и ги стави под контрола судството и медиумите. Политичкиот модел на Орбан и Фидес изгледаше издржлив бидејќи успешно ги споил политичкиот авторитет, институционалната контрола и моќната национална нарација. Во тој период Унгарија доживеа економски раст, а Орбан се претстави како заштитник на унгарскиот суверенитет против диктатите на Брисел.
Од либерализам до илиберална демократија
Во говор во јули 2014 година во Романија, Орбан за прв пат јавно ја артикулираше идеологијата на илиберализмот, опишувајќи ја западната финансиска криза од 2008 година како пресвртница споредлива со двете светски војни и распадот на Советскиот Сојуз. Русија, Кина и Турција ги наведе како примери за успешни нелиберални држави. Ова беше јавна прекретница: Орбан веќе не криеше во каква насока оди.
Путин, гасот и блокирањето на Европа
Унгарија под Орбан го одржуваше членството во НАТО и ЕУ, истовремено негувајќи односи со Русија, Кина и Турција кои повторно ја доведуваа во конфликт со партнерите во двата блока. По инвазијата на Русија врз Украина во февруари 2022 година, Орбан одби да дозволи Унгарија да биде транзитна точка за западна воена помош за Украина. Унгарија ги блокираше обидите на ЕУ да воведе санкции против Русија, како и поддршката за Украина, ефективно попречувајќи ја способноста на ЕУ да дејствува како глобална сила.
Будимпешта како засолниште за десничари во бегство
Орбанова Унгарија со годините се претвори во неформален азил за десничари во бегство од правда во своите земји. Во ноември 2018 година, поранешниот македонски премиер Никола Груевски, осуден за корупција, побегна од Македонија и со помош на унгарски дипломатски возила беше пренесен преку Балканот до Будимпешта, каде Орбановата влада му додели политички азил. Подоцна истиот образец се повтори со полски политичари. Поранешниот полски заменик-министер за правда Марцин Романовски доби статус на бегалец во Унгарија во 2024 година и беше вработен во институција поврзана со Орбановата влада, а поранешниот министер за правда Збигњев Зиобро доби азил во почетокот на 2026 година. И двајцата тврдеа дека се жртви на политички прогон. Орбан, на тој начин, не само што им нудеше заштита на идеолошки сојузници, туку испраќаше и порака дека судството во земјите-членки на ЕУ не е независно.
Економијата и корупцијата го соборија
По шеснаесет години под Орбановото раководство, унгарските гласачи беа пред сè загрижени за економијата и корупцијата. Петер Маѓар, поранешен член на Фидес кој се одвои во 2024 година, успеа да ги обедини критичарите на Орбан од крајната левица до разочараните десничари. На изборите на 12 април 2026 година, неговата партија Тиса освои 138 пратенички места, повеќе од двотретинското мнозинство потребно за промена на уставот. Излезноста изнесуваше 80 отсто, највисока од падот на комунизмот.
Груевски во Будимпешта и прашањето за Македонија
Орбановиот пад има директна импликација и за Македонија. Маѓар веднаш по победата изјави дека Унгарија нема да биде засолниште за меѓународно бараните криминалци, именувајќи го поименично поранешниот македонски премиер Никола Груевски, кој денес живее во Будимпешта. Груевски се засолни во Унгарија во 2018 година, откако избега пред затворска казна во Македонија. Орбановото отстранување од власт, пак, веројатно ќе доведе до полесна европска координација и подобра атмосфера околу замрзнатите средства за земјите на патот кон членство. За Македонија, чија евроинтеграција беше успорувана и од унгарскиот вето-механизам, ова е потенцијално добра вест.
