Клучен систем на атлантски струи би можел да колабира многу поверојатно отколку што досега се мислеше, покажува ново истражување кое утврдило дека токму најреалистични се климатските модели што предвидуваат најсилно забавување. Научниците ова откритие го оценија како многу загрижувачко, затоа што евентуален колапс би можел да има сериозни последици за Европа, Африка и Америка.
АМОЦ е клучен дел од климатскиот систем
Атлантската меридионална превртена циркулација, позната како АМОЦ, е еден од клучните делови на глобалниот климатски систем. Веќе е познато дека поради климатската криза таа е на најслабо ниво во последните 1.600 години. Научниците уште во 2021 година забележаа предупредувачки сигнали што упатуваат на можна пресвртна точка, а познато е и дека во минатото на Земјата АМОЦ веќе доживеал колапс.
АМОЦ е дел од глобалниот климатски систем што носи топла тропска вода кон Европа и Арктикот, каде што таа се лади и тоне, создавајќи длабока повратна струја. Ако овој систем колабира, би можел да се помести појасот на тропски дождови од кој зависат милиони луѓе за производство на храна, Западна Европа би можела да се соочи со екстремно студени зими и летни суши, а нивото на морето околу Атлантикот дополнително би се зголемило за 50 до 100 сантиметри.
Новата студија ја намалува неизвесноста
Климатските научници користат десетици различни компјутерски модели за да ја проценат идната клима. Но кај сложен систем како АМОЦ, тие модели даваат многу различни резултати, од сценарија без натамошно слабеење до 2100 година, до процени за огромно забавување од околу 65 проценти, дури и ако емисиите на јаглерод постепено се намалат до нето нула.
Новата студија ги комбинирала реалните океански набљудувања со моделите за да утврди кои се најдоверливи. Со тоа значително се намалил опсегот на неизвесност, а резултатите укажуваат на проценето слабеење од 42 до 58 проценти до крајот на векот, ниво што речиси сигурно би довело до колапс.
Научниците предупредуваат дека ризикот расте
Д-р Валентин Портман од истражувачкиот центар Inria во Бордо, кој го водел новото истражување, изјавил дека АМОЦ ќе слабее повеќе од она што се очекувало според просекот на сите климатски модели. Тоа, според него, значи дека системот е поблиску до пресвртната точка.
Професорот Штефан Рамсторф од Потсдамскиот институт за истражување на влијанието на климата во Германија ги нарече резултатите важни и многу загрижувачки. Според него, ова покажува дека таканаречените песимистички модели, кои предвидуваат силно слабеење на АМОЦ до 2100 година, за жал се реалистични, бидејќи подобро се совпаѓаат со податоците добиени од набљудување.
Рамсторф предупредува дека е сè позагрижен оти светот би можел да ја помине точката по која гаснењето на АМОЦ станува неизбежно, и тоа веќе околу средината на овој век. Според него, таков колапс мора да се избегне по секоја цена.
Зошто струјата слабее
Причината поради која АМОЦ слабее е брзото затоплување на Арктикот. Тоа значи дека океанот таму побавно се лади. Потоплата вода има помала густина, па затоа и побавно тоне во длабочините. Ова слабеење овозможува натрупување на повеќе врнежи во солените површински води, што дополнително ја намалува нивната густина и го успорува тонењето, создавајќи повратен механизам што уште повеќе го ослабува системот.
Системот АМОЦ е многу сложен и подложен на природни варијации, што го прави тешко прецизно предвидлив. Но научниците сега очекуваат значително слабеење, а и тоа само по себе би можело да има сериозни последици во наредните децении.
Новото истражување, објавено во списанието Science Advances, анализирало четири различни начини за користење реални набљудувања при процена на климатските модели. Истражувачите утврдиле дека методот наречен гребенеста регресија, кој досега ретко се користел во климатологијата, дава најдобри резултати.
АМОЦ е тешко да се моделира затоа што зависи од суптилни разлики во густината на водата, предизвикани од промените во соленоста низ Атлантикот. Намалувањето на неизвесноста во новата анализа произлегува од препознавањето на моделите што подобро ја отсликуваат површинската соленост во јужниот Атлантик, што научниците веќе знаеле дека е важно.
Рамсторф додава и дека слабеењето на АМОЦ до 2100 година може да биде и поголемо од новата песимистичка процена. Причината е што компјутерските модели не ја вклучуваат стопената вода од гренландската ледена покривка, која дополнително ги разредува океанските води. Тоа, според него, значи дека реалната состојба би можела да биде уште полоша.
