Светските лидери од утре, 22 септември, ќе се соберат во седиштето на Обединетите нации во Њујорк, каде што почнува генералната дебата на 81. Генерално собрание на ОН. Таа ќе трае од 22 до 26 септември и ќе заврши со последниот ден на заседавање на 28 септември.

Годинашната тема е „Враќање на довербата, управување со трансформацијата: Обединети нации што функционираат за сите“, а лидерите ќе разговараат за свет кој во Генералното собрание влегува со повеќе паралелни конфликти, геополитички поделби и сè погласни прашања за улогата и влијанието на самите Обединети нации.

Според CNN, повеќе од 130 шефови на држави и влади се очекуваат годинава во Њујорк. Покрај официјалните говори, голем дел од вистинската дипломатија ќе се одвива на билатерални и неформални средби на маргините на Генералното собрание.

Трамп и разговорите зад затворени врати

Американскиот претседател Доналд Трамп треба во вторник да се сретне со лидери од земјите од Персискиот Залив, а според двајца американски функционери кои зборувале за CNN, една од темите ќе биде следната фаза од војната со Иран.

Предвиден е и состанок поврзан со Трамповиот „Одбор за мир“, формиран околу идната реконструкција и управување со Газа.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски најавил дека ќе има средба со Трамп во Њујорк, додека рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров, според руските државни медиуми, треба да разговара со американскиот државен секретар Марко Рубио.

Франција, пак, планира нов состанок посветен на решението со две држави за израелско-палестинскиот конфликт.

Таквите средби често се поважни од самите говори во салата на Генералното собрание. Фактот дека десетици претседатели, премиери и министри се наоѓаат во ист град во исто време создава простор за договори што тешко би се организирале преку вообичаените дипломатски канали.

Кој ќе говори од говорницата на ОН?

Прв во вторник традиционално ќе говори бразилскиот претседател Луис Инасио Лула да Силва.

Меѓу најследените говори ќе биде и обраќањето на Доналд Трамп.

Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, според прелиминарната листа, треба да се обрати во четврток.

Претседателот на Палестинската самоуправа Махмуд Абас е предвидено да зборува истиот ден пред Нетанјаху, но американската администрација повторно одбила да му издаде виза, поради што се очекува неговото обраќање да биде преку видеоврска.

Иранската делегација, во која најверојатно ќе биде и претседателот Масуд Пезешкијан, ќе може да присуствува, но со ограничувања за движење во Њујорк.

Си Џинпинг е големото прашање

Една од најголемите неизвесности е дали кинескиот претседател Си Џинпинг ќе се појави во Њујорк.

Си во истиот период треба да престојува во Вашингтон на државна посета, каде што се очекуваат разговори со Трамп.

Доколку лидерите на двете најголеми светски сили се сретнат во Вашингтон, а истовремено не бидат заедно присутни на Генералното собрание, тоа би испратило силен сигнал за местото што ОН денес го имаат во глобалната дипломатија.

Генералниот секретар Антонио Гутереш изјави дека би сакал Си да присуствува, но додаде дека нема сомнеж во неговата посветеност на мултилатерален светски поредок во кој ОН имаат централна улога.

Вештачката интелигенција станува политичка тема од прв ред

Една од темите што годинава добива значително поголемо место е вештачката интелигенција.

Гутереш најави дека ВИ ќе биде важна тема во неговите разговори со светските лидери, а во последните недели повеќепати предупреди на ризиците што ги носи брзиот развој на новите модели.

За ОН, прашањето повеќе не е само како ВИ може да помогне во економијата или јавната администрација. Сè повеќе се разговара за глобални правила, безбедност, контрола на најмоќните системи и можноста технологијата да продлабочи постојни нееднаквости или безбедносни ризици.

Вештачката интелигенција е веќе вклучена и во пошироката агенда на високата недела на Генералното собрание.

Последно Генерално собрание за Гутереш

Ова ќе биде последната висока недела на Антонио Гутереш како генерален секретар на ОН.

Неговиот мандат завршува на крајот на годинава, по десет години на чело на организацијата.

Трката за негов наследник веќе е важна тема меѓу дипломатите во Њујорк, а идниот генерален секретар ќе наследи организација која се соочува со големи политички и финансиски притисоци.

CNN забележува дека Гутереш голем дел од својот мандат го посвети на климатските промени, финансирањето на развојот и подготовката на ОН за брзиот развој на вештачката интелигенција.

ОН повторно се соочуваат со прашањето за сопствената релевантност

Годинашното Генерално собрание доаѓа и во период кога финансиската состојба на организацијата останува чувствителна.

САД пред почетокот на собирот уплатиле 827 милиони долари од обврските кон ОН, иако вкупниот американски долг кон организацијата, според CNN, е околу четири милијарди долари.

Минатата година Трамп јавно го постави прашањето каква е целта на Обединетите нации и ја критикуваше организацијата дека премногу често останува на декларации без конкретни резултати.

Тоа прашање веројатно ќе се провлекува и низ годинашниот собир.

ОН остануваат единственото место каде што сите 193 земји членки формално се среќаваат во рамките на една институција и можат да ги изложат своите позиции за глобалните кризи.

Токму затоа од 22 септември Њујорк повторно ќе биде центар на светската дипломатија.

Говорите ќе бидат највидливиот дел од Генералното собрание, но она што ќе се случува во ходниците, хотелите и зад затворените врати може да покаже многу повеќе за тоа каде се движат односите меѓу најмоќните држави во светот.

Извор: CNN / Обединети нации