Вештачката интелигенција веќе не е само технолошко прашање. Таа станува еден од главните инструменти на геополитичката моќ, а борбата за превласт сè помалку се води само околу тоа кој ќе развие најдобар AI-модел. Вистинската битка се води околу чиповите, центрите за податоци, енергијата, компјутерската инфраструктура, критичните минерали, техничките стандарди и правилата што ќе го определуваат идниот развој на вештачката интелигенција.
Во тој простор сè појасно се издвојуваат две големи сили. На едната страна е американскиот технолошки и индустриски екосистем, кој се обединува и преку иницијативата Pax Silica, а на другата е Кина, која се обидува да создаде поширока меѓународна платформа за соработка во областа на вештачката интелигенција, вклучително и преку Светската организација за соработка во областа на вештачката интелигенција (WAICO).
Споредбата со Студената војна е привлечна, но не е целосно прецизна. Не се создаваат два воени сојузи со јасно повлечена граница. Се создаваат два технолошки екосистеми меѓу кои многу земји се обидуваат да задржат што поголем простор за сопствените интереси.
Вашингтон ги контролира критичните точки
Иницијативата Pax Silica, предводена од САД, е насочена кон она што би можело да се нарече физичка инфраструктура на вештачката интелигенција: полупроводници, компјутерска инфраструктура, напредно производство и критични минерали.
Тоа е една од клучните американски предности.
Најнапредните AI-модели не можат да постојат без огромна компјутерска моќ, а таа зависи од напредните процесори. Нивното производство, пак, се потпира на исклучително сложен глобален синџир на вредност во кој важна улога имаат САД, Тајван, Јужна Кореја, Јапонија и Холандија.
Затоа американската стратегија не се ограничува само на развојот на сопствени AI-компании. Вашингтон се обидува да ја задржи контролата врз клучните точки низ кои минува целата индустрија – од дизајнот на процесорите и производствената опрема до центрите за податоци и компјутерскиот облак.
Во таков систем, контролата врз чиповите станува форма на геополитичка моќ.
САД истовремено не се обидуваат само да го зголемат сопственото производство. Вашингтон сака да ги поврзе земјите што контролираат различни делови од синџирот на снабдување во своевиден технолошки блок. Тоа ја објаснува важноста на односите со Јапонија, Јужна Кореја, Холандија и други технолошки развиени економии.
Пекинг нуди поинаков модел
Кина не ги контролира сите клучни технологии потребни за производство на најсовремените AI-чипови, но има огромна индустриска база, голем домашен кориснички пазар, силна државна поддршка за развојот на вештачката интелигенција и сè поконкурентни сопствени AI-модели. Истовремено, Пекинг се обидува да понуди нешто што за земјите од глобалниот југ често е поважно од пристапот до најскапите западни модели – инфраструктура, технологија, обука и развојни партнерства.
WAICO, меѓувладина организација со седиште во Шангај, е дел од тој обид. Во јули годинава 29 земји го потпишаа нејзиниот основачки договор, со цел промовирање меѓународна соработка и глобално управување со безбедна и праведна вештачка интелигенција.
Особено е интересна географијата на членството.
Додека Pax Silica ги обединува САД и низа водечки европски и индо-пацифички технолошки економии, WAICO има посилно присуство меѓу земјите од глобалниот југ, вклучително и Бразил, Индонезија, Јужна Африка, Пакистан и низа африкански држави.
Така, борбата за иднината на вештачката интелигенција не се води само меѓу компаниите што развиваат модели. Таа сè повеќе се води околу тоа кој ќе ги контролира инфраструктурата, технологијата, ресурсите и правилата според кои ќе функционира новиот AI-свет. И токму тука се појавува новата геополитичка поделба: не нужно на два политички или воени блока, туку на два технолошки екосистеми со различни центри на моќ.
