Покачениот холестерол често останува незабележан, бидејќи се развива без јасни симптоми. Со текот на времето, високите нивоа на холестерол можат да доведат до создавање наслаги во артериите, стеснување на крвните садови и зголемен ризик од срцеви заболувања, инфаркт и мозочен удар.
Иако повеќето луѓе холестеролот прво го поврзуваат со исхраната, постојат и други фактори што можат значително да влијаат врз неговото ниво. Од генетиката до секојдневните навики како спиењето, експертите предупредуваат на три фактори што често се занемаруваат.
Генетското наследство е еден од најважните фактори. Иако исхраната и физичката активност имаат голема улога, генетиката често ја поставува основата. Според експертите, еден од најчесто занемарените ризици е липопротеинот(a), односно Lp(a), наследен фактор што не е дел од стандардниот липиден профил. Тој може да го зголеми кардиоваскуларниот ризик дури и кога нивото на холестерол не изгледа особено високо.
Наследените состојби, како покачен Lp(a), можат значително да го зголемат ризикот без оглед на здравиот начин на живот. Станува збор за честичка што може да придонесе за згрутчување и воспаление во артериите и да делува како „лепак“ за наслагите. Бидејќи често не реагира значително на промени во исхраната и животниот стил, важно е луѓето да бидат свесни за овој фактор и, по препорака на лекар, да направат соодветно тестирање.
Недостатокот на квалитетен сон е уште еден фактор што може да влијае врз холестеролот. Со секојдневните обврски, спиењето често се занемарува, иако има важна улога во регулирањето на метаболизмот. Лошиот сон може да ги наруши хормоните што го регулираат метаболизмот, што може да доведе до неповолни промени во нивото на холестерол.
Недоволниот или неквалитетен сон може да го намали HDL холестеролот, познат како „добар“ холестерол, и да ги зголеми триглицеридите. Лошиот сон може да го зголеми и нивото на хормони на стрес, како кортизолот, што дополнително може да влијае врз LDL холестеролот, таложењето масти во пределот на стомакот и отстранувањето на холестеролот од крвта.
Хроничното воспаление исто така може незабележливо да го наруши здравјето на крвните садови и да влијае врз холестеролот. Тоа може да биде поврзано со различни состојби, како автоимуни болести, заболувања на непцата или хронични инфекции, а со текот на времето може да го промени начинот на кој телото го обработува холестеролот.
Воспалението може да ги оштети ѕидовите на артериите и да направи LDL холестеролот полесно да оксидира и да се таложи во наслагите, што е еден од важните чекори во развојот на атеросклероза.
Експертите советуваат луѓето да разговараат со својот лекар за подетален липиден профил, особено ако има семејна историја на срцеви заболувања. Освен стандардните тестови, во одредени случаи може да биде корисно да се проверат и липопротеин(a) и аполипопротеин Б.
Управувањето со стресот исто така е важно. Корисно е во дневната рутина да се вклучат активности што носат чувство на мир и задоволство, бидејќи тие можат да помогнат во подобро справување со стресните реакции.
Секако, основните животни навики остануваат клучни: балансирана исхрана, физичка активност, одржување здрава телесна тежина, избегнување пушење и квалитетен сон. Во исхраната се препорачува храна богата со влакна, како овес, мешунки, семки и интегрални житарки, како и редовна физичка активност, најмалку 150 минути умерено движење неделно, заедно со вежби за сила.
Контролата на холестеролот е важен дел од грижата за срцето. Иако исхраната и вежбањето се основа, тие не се единствените фактори. Генетиката, квалитетот на сонот и хроничното воспаление можат долгорочно да влијаат врз нивото на холестерол, па затоа информираноста, редовните проверки и урамнотежениот начин на живот се важни чекори кон подобро здравје.
